gaz na korniki

Cyjanowodór

W dzisiejszym artykule zajmiemy się cyjanowodorem. Napiszemy czym jest cyjanowodór, kto odkrył cyjanowodór, w czym występuje cyjanowodór, jak produkowany jest cyjanowodór, jak wygląda proces andrussowa, jak wygląda proces BMA, jakie są zastosowania cyjanowodoru, jak pomóc osobie zatrutej cyjanowodorem, jakie przepisy regulują produkcje, oznakowanie i użytkowanie cyjanowodoru, jakie są skutki przedostania się cyjanowodoru do środowiska, jak magazynować cyjanowodór, jak gasić cyjanowodór, co zrobić żeby cyjanowodór się nie zapalił, jakie są laboratoryjne metody otrzymywania cyjanowodoru, jakie są przemysłowe metody otrzymywania cyjanowodoru i jakie są niebezpieczeństwa związane z cyjanowodorem.

Czym jest cyjanowodór

Cyjanowodór jest nieorganicznym związkiem chemicznym. Związkami nieorganicznymi nazywamy związki chemiczne niezawierające węgla. Tradycyjnie do tej grupy zaliczane są również najprostsze związki zawierające węgiel w tym między innymi cyjanowodór. Cyjanowodór zbudowany jest z trzech rodzajów pierwiastków: azotu, węgla i wodoru. Cyjanowodór to bezbarwna, silnie trująca lotna ciecz. Cyjanowodór posiada słabo wyczuwalny zapach podobny do zapachu gorzkich migdałów. Cyjanowodór połączony z wodą tworzy kwas cyjanowodorowy. Sole kwasu cyjanowodorowego nazywamy cyjankami. Cyjanowodór jest bardzo lotny i łatwo miesza się z alkoholami i z wodą. Spala się niebieskim płomieniem. Mieszanka par cyjanowodoru i powietrza tworzy mieszankę wybuchową. Temperatura topnienia cyjanowodoru wynosi 13,24°C. Temperatura wrzenia cyjanowodoru to 25,7°C. Temperatura zapłonu cyjanowodoru to 17,8°C, a temperatura samozapłonu 538°C. Dolna granica wybuchowości cyjanowodoru w mieszaninie z powietrzem to 5,6 % objętości powietrza, a górna 41 % objętości powietrza. W temperaturze pokojowej gęstość cyjanowodoru wynosi 0,687g/cm3. Cyjanowodór rozpuszcza się w wodzie, acetonie, alkoholu etylowym, chloroformie, benzenie i czterochlorku węgla. Wysokość stężenia cyjanowodoru, która jest wyczuwalna przy pomocy węchu jest kwestią indywidualną. W zależności od osoby może się ona wahać od 0,22 do 5,6 mg/m3. Podczas odparowywania cyjanowodór pobiera ciepło z otoczenia. W środowisku zasadowym dochodzi do polimeryzacji cyjanowodoru w trakcie której uwalniane jest ciepło.

Odkrycie cyjanowodoru

Cyjanowodór po raz pierwszy otrzymany został przez szwedzko-niemieckiego chemika i aptekarza Carla Wilchelma Scheelego. Miało to miejsce w 1782. Scheelemu nie udało się otrzymać czystego cyjanowodoru a jedynie roztwór tego gazu. Dopiero w roku 1815 czysty cyjanowodór wytworzył Jeseph Gay Lussac. Joseph Louis Gay-Lussac był francuskim fizykiem i chemikiem. Urodził się 6 grudnia 1778 roku w Saint-Léonard-de-Noblatur. Zmarł 9 maja 1850 roku w Paryżu. W wieku 30 lat został profesorem fizyki na Uniwersytecie w Sorbonie, a w wieku 31 lat profesorem chemii na Uniwersytecie École Polytechnique. Obok wytworzenia czystego cyjanowodoru do jego osiągnięć należy stworzenie praw dotyczących parowania i rozszerzalności cieczy oraz rozprężliwości cieplnej, rozszerzalności i objętości cieczy.

Występowanie cyjanowodoru w naturze

Cyjanowodór naturalnie występuje w:

  • pestkach moreli

  • pestkach brzoskwini

  • gorzkich migdałach

  • korze dzikiej wiśni

  • białej koniczynie

Metody otrzymywania cyjanowodoru

Istnieje wiele metod otrzymywania cyjanowodoru. Poniżej przedstawimy najpopularniejsze z nich.

Proces Andrussowa

Proces Andrussowa jest najważniejszą przemysłową metodą otrzymywania cyjanowodoru. Nazwa tego procesu pochodzi od Leonida Andrussowa, który w roku 1927 odkrył reakcje na której opiera się ten proces. W trakcie procesu Andrussowa metan reaguje z amoniakiem przy udziale tlenu z powietrza. Katalizatorem tej reakcji jest platyna lub jej stopy z irydem lub rodem. Najczęściej stosowanym w tej reakcji katalizatorem jest siatka ze stopu w 90 % składającego się z platyny, a w 10 % z rodu. Proces Andrussowa przeprowadzany jest w temperaturze przekraczającej 1000 °C. Powstające w trakcie tego procesu gazy poreakcyjne oczyszczane są z amoniaku przy pomocy roztworu siarczanu amonu i kwasu siarkowego. W kolejnym etapie tego procesu cyjanowodór absorbowany jest w wodzie zakwaszonej kwasem siarkowym. Z tego roztworu destylowany jest cyjanowodór. Proces Andrussowa to sprawdzona technologia zapewniająca dużą czystość otrzymywanego produktu. Pozwala też ona na długotrwałe wykorzystywanie tego samego katalizatora. Ze względu na podatność na zatrucie katalizatora w przypadku tej metody wymagana jest duża czystość surowca.

Proces BMA

Drugą popularną metodą otrzymywania cyjanowodoru jest BMA znane też jako proces Degussa. W trakcie tego procesu metan reaguje z amoniakiem w obecności katalizatora platynowego. W przeciwieństwie do procesu Andrussowa proces BMA to proces endotermiczny, co oznacza, że w jego trakcie konieczne jest dostarczanie ciepła. Jest to realizowane poprzez przepuszczanie surowców przez wiązki rur. Rury te wykonywane są ze spieczonego tlenku glinu. Od wewnątrz powlekane są one warstwą katalizatora. W trakcie procesu BMA mieszanina ogrzewana jest do temperatury przekraczającej 1200 °C. Oczyszczanie i destylowanie cyjanowodoru przebiega podobnie jak w przypadku procesu Andrussowa. Gazy poreakcyjne wydzielane w procesie BMA zawierają więcej siarkowodoru niż te, które wydzielane są w trakcie procesu Andrussowa co pozwala na zmniejszenie kosztów oczyszczania i destylowania.

Proces Shawinigan

Trzecim powszechnie stosowanym sposobem produkcji cyjanowodoru jest proces Shawinigan. W trakcie tego procesu amoniak reaguje z węglowodorami gazowymi (najczęściej propanem). Reakcja ta zachodzi w ogrzewanym elektrycznie złożu fluidalnym. Proces zachodzi w temperaturze wynoszącej powyżej 1500 °C, ale nie wymaga on użycia katalizatora ani aparatury do absorpcji amoniaku. Ze względu na wysokie zużycie energii elektrycznej proces ten stosowany jest na obszarach na których jest ona tania.

Piroliza węgla w piecu koksowniczym

Cyjanowodór jest jednym ze składników gazu koksowniczego. Powstaje jako produkt uboczny w trakcie pirolizy węgla w piecu koksowniczym. W m3 gazu koksowniczego występuje 1-2 gramy cyjanowodoru.

Laboratoryjne metody otrzymywania cyjanowodoru

Istnieje też kilka metod otrzymywania cyjanowodoru, które stosowane są wyłącznie w warunkach laboratoryjnych. Metody te to:

  • reakcje heksacyjanożelazianów lub cyjanków z silnymi kwasami

  • przepuszczanie par siarkowodoru nad stałym cyjankiem rtęci

  • ogrzewanie metanolu z amoniakiem

  • ogrzewanie acetonitrylu z amoniakiem

  • rozkład termiczny formamidu w podwyższonej temperaturze i przy obniżonym ciśnieniu.

Wykorzystanie cyjanowodoru w branży DDD

Cyjanowodór wykorzystywany jest w branży DDD. W branży tej wykorzystywana jest mieszanka składająca się z cyjanowodoru z niewielkim dodatkiem kwasu fosforowego i dwutlenku siarki działających jako stabilizator.

W branży DDD cyjanowodór wykorzystywany jest do zwalczania szkodników na terenie młynów, zakładów produkcji pasz lub makaronów, pustych magazynów, kurników, silosów magazynowych, kościołów, statków, jachtów i okrętów.

Cyjanowodór charakteryzuje się wysoką skutecznością cechuje się wysoką skutecznością w zwalczaniu wszystkich stadiów rozwojowych szkodników w tym również ich jaj. Doskonale penetruje fumigowany materiał. Dystrybucja cyjanowodoru w obiektach jest prosta nawet jeśli nie są one wyposażone w wymuszoną wentylacje. Dawkowanie cyjanowodoru jest takie samo bez wzgledu na temperaturę panującą w danym obiekcie z tym że minimalna temperatura w którym dokonywana jest fumigacja cyjanowodorem to 12 stopni Celsjusza.

Stosowany w branży DDD cyjanowodór może być dostarczany w róznego rodzaju opakowaniach. Są to między innymi:

  • Gazoszczelnie spawane puszki wypełnione porowatymi, tekturowymi krążkami i ciekłym cyjanowodorem

  • Butle o pojemności 50 litrów wykonane ze stali nierdzewnej i materiału kompozytowego. Butle napenione są przy pomocy pomp i transportowane w specjalnie zbudowanych w tym celu kontenerach.

Jednym ze szkodników, które mogą być zwalczane przy pomcy cyjanowodoru jest ptaszyniec kurzy. Fumigacja przy pomocy cyjanowodoru to skuteczna metoda zwalczania ptaszyńca kurzego w kurnikach. Ponieważ kurniki zazwyczaj nie są gazoszczelne przy zwalczaniu w nich ptaszyńca kurzego wykorzystuje się technologię namiotowania zwykle przy pomocy folii silosowej. Zwalczanie ptaszyńca kurzego przy pomocy cyjanowodoru jest dużo skuteczniejsze od innych metod deakaryzacji.

Przebieg fumigacji przy pomocy cyjanowodoru

Przed przeprowadzeniem fumigacji danego obiektu przedstawiciel zleceniodawcy oraz pracownik firmy DDD powinni współnie przeprowadzić kontrolę poddawanego fumigacji obiektu. Najlepiej jeśli kontrola ta nie będzie przeprowadzana bezpośrednio przed fumigacją, ale odpowiednio wcześniej. Na początek należy sprawdzić temperaturę i wilgotność panujące w danym obiekcie. Fumigacja cyjanowodorem nie powinna być przeprowadzana jeżeli temperatura powietrza nie przekracza 12 stopni Celsjusza lub jeśli wilgotność powietrza przekracza 80 %.

Kontrola powinna obejmować połączenia fumigowanego obiektu z innymi obiektami oraz siecią kanalizacyjną, wodociągową i drogową. Oprócz samego budynku kontrola powinna obejmować również jego otoczenie w tym zwłaszcza sprawdzenie czy w jego pobliżu znajdują się cieku lub zbiorniki wodne albo zabudowa mieszkalna.

W trakcie kontroli bardzo ważne jest zbadanie możliwość hermetyzacji obiektu. Kontrola ta powinna obejmować stan techniczny budynku, szczelność jego ścian oraz szczelność instalacji wodociągowych i elektrycznych. Należy też sprawdzić czy istnieje możliwość uszczelnienia drzwi, komina, okien i wentylacji znajdujących się w danym obiekcie. Należy też sprawdzić czy istnieje możliwość namiotowania obiektu przy pomocy folii.

Kontrola pozwala również na podjecie dezyzji co do ilości cyjanowodoru niezbędnego do przeprowadzenia fumigacji. Decyzja o ilości cyjanowodoru który zostanie użyty do fumigacji podejmowana jest na podstawie wymiarów zewnętrznych poddawanego fumigacji budynku.

Po przeprowadzeniu kontroli należy przygotowac budynek do fumigacji. Poddawane fumigacji obiekty powinny być puste. Wszelkiego rodzaju surowce i produkty powinny zostać przykryte folią lub jeśli nie będzie to możliwe zakryte folią gazoszczelną. Przed przystąpieniem do fumigacji obiekt który zostanie jej poddany, a także urządzenia, które w nim pozostaną powinny zostać wyczyszczone. Przyległe, niepoddane fumigacji obiekty powinny być przez cały czas gazowania poddawane odwietrzaniu.

Kolejnym etapem fumigacji cyjanowodorem jest uszczelnienie fumigowanego obiektu. Miejscami krytycznymi z punkty widzenia fumigacji są okna, drzwi, szyby, przejścia prowadzace do niepoddanych fumigacji części obiektu, wentylacja, rury wodociągowe i rury kanalizacyjne. Po zakończeniu uszczelniania jedynym nieuszczelnionym miejscem pozostaje wejście główne. Obiekt opuszczaja osoby nieupoważnione, a klucze do obiektu przekazywane są kierownikowi fumigacji.

Po zakończeniu uszczelniania należy jeszcze raz skontrolować obiekt, który poddawany będzie fumigacji. W trakcie tej kontroli należy skontrolować uszczelnienie obiektu, upewnić się ze wewnatrz obiektu nie ma ludzi ani zwierząt, zamknąć i odłączyć dopływ gazu i wody i odpowiednio oznaczyć obiekt poddawany fumigacji.

Po ostateczniej kontroli obiektu rozpoczyna się właściwe gazowanie obiektu. Przebieg gazowania uzależniony jest od tego, czy cyjanowodór aplikowany jest z puszek czy też z butli.

W przypadku przeprowadzenia fumigacji przy pomocy cyjanowodoru z puszek zabieg powinien być wyknywany przez przynajmniej trzech pracowników. Puszki układane są w jednym rzędzie. Pod puszkami umieszczane są papierowe lub foliowe podkładki. Po rozłożeniu rozpoczyna się otwieranie puszek. Otwierane są one przez dwie osoby z których jedna otwiera puszki, a druga wysypuje z nich ich zawartość. Puszki otwierane są w kolejności od położonych najdalej od wejścia do położonych najblizej wejścia. Po otworzeniu wszystkich puszek zamykane i uszczelniane są drzwi główne.

Fumigacja przy pomocy puszek to metoda wiążąca się ze sporym ryzykiem ponieważ w trakcie ich otwieranie przeprowadzający fumigacje pracownicy przebywają w miejscu w którym znajduje się cyjanowodór. Znacznie lepszą metodą jest fumigacja przy pomocy cyjanowodoru z butli. Oprócz zwiękzonego bezpieczeństwa zaletami tej metody jest szybsze osiągnięcie wymaganego stężenia, lepsze dotarcie do trudno dostępnych miejsc i brak odpadów.

Po przeprowadzeniu gazowania należy przeprowadzić odwietrzanie obiektu w którym odbywało się gazowanie.

Inne zastosowania cyjanowodoru

Oprócz zastosowań DDD cyjanowodór posiada też wiele innych zastosowań takich jak:

  • Produkcja metakrylanu metylu w przemyśle tworzyw sztucznych. Metakrylan metylu to organiczny związek chemiczny wykorzystywany do produkcji wypełnień stomatologicznych, farb lakierów i polimetakrylanu metylu (pleksiglasu)

  • produkcja cyjanku potasu

  • produkcja sodu

  • produkcja adyponitrylu

  • produkcja metioniny

  • produkcja chlorku cyjanu

  • produkcja kwasu nitrylotrioctowego

  • produkcja pestycydów triazynowych

  • Sole cyjanowodoru używane są w galwanizacji, przemysle metalurgicznym i analizie chemicznej

  • Cyjanowodór może być używany jako broń chemiczna. Używanie cyjanowodoru jako broni zakazane jest na mocy konwencji o zakazie broni chemicznej. Konwencja ta podpisana została 13 stycznia 1993 roku w Paryżu. Weszła w życie 29 kwietnia 1997 roku. Konwencja ta została podpisana i ratyfikowana przez większość państw świata.

Niebezpieczeństwa związane z cyjanowodorem

Cyjanowodór jest wyjątkowo toksyczny. Jego wdychanie może doprowadzić do zgonu. LD50 w przypadku cyjanowodoru wynosi 1,5 mg na kilogram masy ciała. LD50 to dawka powodująca śmierć połowy osobników poddanych działaniu danej substancji. LC50 cyjanowodoru wynosi 25 ppm. LC50 to stężenie substancji we wdychanym powietrzu powodujące śmierć połowy wdychających ją osób.

Mechanizm w jaki cyjanowodór doprowadza do zgonu wygląda następująco:

  • cyjanowodór wchłania się poprzez skórę, płuca i układ pokarmowy.

  • Cyjanowodór ulega dysocjacji w trakcie której powstają jony cyjankowe

  • Jony cyjankowe wiążą się z jonami Fe3+

  • Połączone jony hamują układ enzymatyczny oksydazy cytochromowej

  • Następuje zablokowanie przenoszenia tlenu z oksyhemoglobiny do tkanek

  • Pozbawione tlenu komórki w tkankach obumierają

Brak tlenu spowodowany zatruciem cyjanowodorem prowadzi do odruchowej stymulacji oddychania co skutkuje zwiększeniem ilości cyjanowodoru wnikającego do organizmu i szybka utratą swiadomości osób poddanych jego działaniu.

Osobom zatrutym cyjanowodorem podaje się azotyn sodu i azotyn izoamylu co wywołuje methemoglobinemie i przywraca transport tlenu do komórek.

Objawy zatrucia cyjanowodorem uzależnione są od dawki. Najczęściej występujące objawy to:

  • szum w uszach

  • ból głowy

  • przyśpieszenie i osłabienie tętna

  • duszność

  • wymioty

  • obniżenie ciśnienia

  • śpiączka

  • osłabienie

  • drżenie mięśni

  • zaczerwienienie spojówek

  • ból oczu

  • uczucie pieczenia w nosie, gardle i oczach

  • czerwone zabarwienie skóry

  • sinica

  • przyśpieszenie i pogłębienie oddechów

  • utrata przytomności

  • drgawki

  • obrzęk płuc

  • zatrzymanie oddechu i śmierć

To po jakim czasie od zatrucia cyjanowodorem następuje śmierć uzależnione jest od stężenia tego gazu. Przy stężeniu wynoszącym 130 mg/m3 śmierć następuje w ciągu godziny. Stężenie cyjanowodoru wynoszące 200-300 mg/m3 powoduje natychmiastowy zgon.

Nie tylko wdychanie cyjanowodoru jest niebezpieczne. Również skażenie skóry cyjanowodorem jest niebezpieczne dla życia i zdrowia Skażenie skóry cyjanowodorem powoduje zaczerwienienie i piekący ból. Skażenie skaleczonej skóry może spowodować natychmiastową śmierć.

Skażenie oczu cyjanowodorem powoduje oparzenie rogówki, spojówek i powiek.

Cyjanowodór, który dostał się do organizmu drogą pokarmową może wywołać piorunującą postać zatrucia, zapaść, utratę przytomności, drgawki, śmierć. Objawy występują kilka godzin po posiłku. U osób, które przeżyły zatrucie pokarmowe cyjanowodorem nie zaobserwowano długotrwałych skutków zatrucia.

Długotrwałe przebywanie w miejscu, w którym stężenie cyjanowodoru w powietrzu wynosi 4-13 mg/m3 prowadzi do przewlekłego zatrucia cyjanowodorem. Objawami przewlekłego zatrucia cyjanowodorem są:

  • bóle i zawroty głowy

  • osłabienie

  • zwiększenie zawartości hemoglobiny we krwi

  • duszność wysiłkowa

  • zaczerwienienie gardła

  • wymioty

  • rumieniowe zmiany skóry

  • powiększenie tarczycy

Pierwsza pomoc w zatruciach cyjanowodorem

Lekami stosowanymi w zatruciach cyjanowodorem są:

  • glukoza 40 % w ampułkach

  • hydrokortyzon

  • węgiel aktywny

Odtrutkami stosowanymi w zatruciach cyjanowodorem są:

  • azotyn amylu (Amylium nitrosum) w ampułkach,

  • azotyn sodu (Natrium nitrosum) w ampułkach. Azotyn sodu to sól kwasu azotowego i sodu. Ten nieorganiczny związek chemiczny często stosowany jest jako dodatek konserwujący do żywności i substrat przy produkcji barwników. Substancja ta oznaczana jest symbolem E250

  • tiosiarczan sodu (30%) w ampułkach po 50 m. Tiosarczan sodu to sól sodu i nietrwałego kwasu tiosiarkowego. Używany jest on do usuwania chloru po bieleniu zbijania ilości chloru w basenie i w analizie chemicznej. W temperaturze pokojowej tiosarczan sodu jest białym i bezwonnym krystalicznym ciałem stałym

  • cyanokit zawierający hydroksykobalaminę. Hydroksykobalamina łączy się z cyjanowodorem w wyniku czego powstaje cyjanokobalamina. Cyjanokobalamina to nietoksyczna substancja wydalana razem z moczem i zabarwiajaca go na czerwono.

Leczenie zatrucia cyjanowodorem polega na odblokowaniu oksydazy cytochromu przez wiązanie cyjanu z methemoglobiną wywołaną podaniem tlenu i leków methemoglobinotwórczych. Zabrudzona cyjanowodorem odzież i sprzęt powinny zostać umieszczone w odpowiednim pojemniku i poddane utylizacji.

W dalszej części artykułu opiszemy metody leczenia zatruć cyjanowodorem w zależności od sytuacji. Bez względu na sytuacje w przypadku zatrucia cyjanowodorem zawsze należy bezzwłocznie zapewnić pomoc medyczną. Osony udzielające pomocy medycznej powinny jej udzielać w taki sposób aby chronić za równo siebie jak i osoby poszkodowane przed dodatkowym narażeniem na działanie cyjanowodoru.

Zatrucie inhalacyjne

Osoba przytomna
Pierwsza pomoc przedlekarska:
Pierwszą czynnością, którą należy podjąć w przypadku inhalacyjnego zatrucia cyjanowodorem jest wyniesienie zatrutej osoby z miejsca, w którym cyjanowodór jest obecny w powietrzu. Ratownicy powinni być wyposażeni w ochronę dróg oddechowych zapewniającą dopływ świeżego powietrza oraz być połączeni liną. Jeśli sprzęt zapewniający ochronę dróg oddechowych nie jest dostępny, a sytuacja wymaga szybkiej interwencji czas przebywania w miejscu skażonym cyjanowodorem musi być ograniczony do czasu trwania zatrzymania oddechu.

Po wyniesieniu należy ułożyć ją w wygodnej pozycji, zapewnić spokój i całkowity bezruch oraz chronić przed utratą ciepła. Zatrutej osobie podaje się tlen z butli przez maską twarzową. Jeśli nastąpi pogłębienie i przyśpieszenie oddechu połączone z bólem głowy i zawrotami należy rozgnieść ampułke azotany amylu zawiniętą w gazę i podać zatrutej cyjanowodorem osobie do wdychania przez 1-2 minuty. Nie należy podawać azotanu amylu osobom co do których nie ma pewności czy zatruły się cyjanowodorem (kwasem pruskim) lub cyjankami.
Pomoc lekarska:
Pomoc lekarska w inhalacyjnym zatruciu cyjanowodorem polega na

  • kontynuacji wspomagania oddychania tlenem. Jeśli dojdzie do zaburzeń oddechowych należy zaintubować chorego i kontynuować tlenoterapię.

  • Założeniu stałej drogi dożylnej i podaniu tiosiarczan sodu – 50 ml. Tiosiarczan sodu powinien być podawany powoli przez 10 minut.

  • Dożylnym podawaniu hydrokortyzonu (300-500 mg).

Leczenie nie powinno być przerywane podczas transportu pacjenta karetką reanimacyjną do szpitala lub ośrodka zatruć.

Nieprzytomny
Pierwsza pomoc przedlekarska:
Podobnie jak w przypadku osób przytomnych zatrutych inhalacyjnie cyjanowodorem pierwszą czynnością jest wyniesienie nieprzytomnego z miejsca zatrucia. Następnie należy ułożyć go w pozycji bocznej ustalonej. Pozycja ta zapobiega zapadaniu się języka na tylną ścianę gardła, co u osób nieprzytomnych może spowodować niedrożność dróg oddechowych i śmierć. Kolejną czynnością jest usunięcie z jamy ustnej ruchomych protez i innych ciał obcych. Wydzielinę z nosa i jamy ustnej należy odessać strzykawką przez cewnik. W dalszej kolejności należy wlać azotyn amylu z ampułki do worka samorozprężalnego aparatu typu AMBU i podawać razem z tlenem aż do przybycia lekarza. Nie należy podawać azotynu amylu jeśli nie mamy pewności, że utrata przytomności wywołana jest cyjanowodorem lub cyjankami.
Pomoc lekarska:

Pomoc lekarska w inhalacyjnym zatruciu cyjanowodorem polega na

  • kontynuacji wspomagania oddychania tlenem przy pomocy samorozprężalnego aparatu typu AMBU. Jeśli dojdzie do zaburzeń oddechowych należy zaintubować chorego i kontynuować tlenoterapię. Nie naeży stosowac oddychania usta-usta ponieważ moze ono doprowadzić do zatrucia się cyjanowodorem osoby ratującej zatrutego.

  • Założeniu stałej drogi dożylnej i podaniu tiosiarczan sodu – 50 ml, powoli, przez 10 minut.

  • Dożylnym podawaniu hydrokortyzonu (300-500 mg).

Leczenie nie powinno być przerywane podczas transportu pacjenta karetką reanimacyjną do szpitala lub ośrodka zatruć.

Zatrucie drogą pokarmową

Pierwsza pomoc przedlekarska:
W przypadku zatrucia cyjanowodorem drogą pokarmową osobom przytomnym podaje się zawiesinę węgla(Carbo medicinalis) w ilości co najmniej 70 g w wodzie. Nie należy wywoływać wymiotów’ w przypadku zatrucia cyjanowodorem drogą pokarmową. Dalsze postępowanie jest takie same jak w przypadku zatrucia inhalacyjnego.
Pomoc lekarska:
Postępowanie jak w zatruciu inhalacyjnym.

Skażenie skóry

Osoba udzielająca pomocy osobie, której skóra została skażona cyjanowodorem musi nosić odpowiednią odzież ochronną (w tym rękawice).

Pierwsza pomoc przedlekarska:
Skórę skażoną cyjanowodorem należy jak najszybciej obficie spłukać bieżącą, letnią wodą. Jednocześnie należy zdejmować oblaną odzież. Nie należy stosować środków zobojętniających (alkalizujących). Na oparzenia wywołane cyjanowodorem nakłada się jałowy opatrunek. Postępowanie jak w zatruciu inhalacyjnym ze względu na szybkie wchłanianie cyjanowodoru przez skórę.
Pomoc lekarska:
Postępowanie jak w zatruciu inhalacyjnym.

Skażenie oczu

Pierwsza pomoc przedlekarska:
Oczu skażone cyjanowodorem należy przez 15 minut intensywnie płukać dużą ilością chłodnej wody. Osoby narażone na zatrucie cyjanowodorem powinny zostać pouczone w jaki sposób samodzielnie wykonywać płukanie oczu.
Pomoc lekarska:
Konieczna konsultacja okulistyczna.

Pożary wywoływane przez cyjanowodór

Cyjanowodór jest substancją skrajnie łatwopalną. Pary cyjanowodoru połączone z powietrzem tworzą mieszaniny wybuchowe. Zbiorniki cyjanowodoru narażone na działanie ognia lub wysokiej temperatury mogą eksplodować. Produktami spalania cyjanowodoru są również toksyczne gazy i dymy.

Środkami gaśniczymi stosowanymi w gaszeniu cyjanowodoru są:

gaśnice pianowe,

gaśnice proszkowe,

rozproszona woda,

dwutlenek węgla.

Niewielkie pożary cyjanowodoru należy gasić odpornymi na alkohol gaśnicami pianowymi. Duże pożary cyjanowodoru gaszone są przy pomocy rozproszonych prądów wody lub piany. Produkty spalania i pary strącane są przy pomocy rozproszonej wody. Nie należy polewać palącego się cyjanowodoru zwartymi strumieniami wody. Może to spowodować rozrzucenie palącego się cyjanowodoru, a tym samym rozprzestrzenianie pożaru. Zbiorniki narażone na działanie ognia lub wysokiej temperatury należy usunąć z zagrożonego obszaru, a jeżeli nie jest to możliwe należy schłodzić je wodą.

Niezamierzone przedostanie się cyjanowodoru do środowiska

W przypadku wydostania się cyjanowodoru do środowiska należy

  • ogłosić alarm,

  • odizolować skażony teren

  • Wyprowadzić osoby postronne w kierunku pod wiatr.

  • Odciąć źródło skażenia środowiska (uszczelnić uszkodzone opakowanie i umieścić w opakowaniu awaryjnym, zamknąć dopływ cieczy)

  • Wezwać specjalistyczne ekipy ratownicze.

  • Usunąć źródła zapłonu (ogłosić zakaz używania narzędzi iskrzących i palenia, ugasić otwarty ogień

  • Zabezpieczyć zbiorniki przed nagrzaniem

  • rozcieńczać pary rozproszonym strumieniem wody

  • miejsce w którym gromadzi się ciecz należy obwałować, a zebrany w ten sposób cyjanowodór odpompować. Jeśli ilość rozlanego cyjanowodoru jest niewielka należy przysypać ją niepalnym materiałem chłonnym i zebrać.

  • Zabezpieczyć studzienki ściekowe

Cyjanowodór neutralizowany jest przy pomocy 10 % roztworu wodorotlenku sodowego i 20 % roztworu siarczanu żelazowego. Substancje te należy zmieszać w stosunku 1:1. Cyjanowodór zbiera się mechanicznie do hermetycznych pojemników z twardego tworzywa sztucznego lub metalowych bębnów, zamykanych deklami za pomocą taśm. Do zbierania nie należy używać narzędzi nieiskrzących. Cyjanowodór za zgodą Wydziału Ochrony Środowiska Urzędu Wojewódzkiego można spalać w wyznaczonych miejscach, na metalowych tacach, małymi (5−10 kg) porcjami. Przed spaleniem należy zmieszać ciekły cyjanowodór mieszać z palnymi sorbentami roślinnymi.

Grunt skażony cyjanowodorem należy wymienić. Jeśli doszło do skażenia wód cyjanowodorem należy powiadomić o tym fakcie odpowiednie władze.

Osoby zwalczające cyjanowodór, który przedostał się do środowiska nie powinny dopuszczać do kontaktu cyjanowodoru ze swoim ciałem.

W tym celu stosuje się:

  • ubrania ochronne z tkanin powlekanych,

  • rękawice ochronne,

  • okulary ochronne w szczelnej obudowie,

  • ochrony dróg oddechowych. Używając ochron dróg oddechowych należy pamiętać, że czas ochronnego działania filtrów gazowych i cząsteczkowych jest ograniczony

Magazynowanie cyjanowodoru

Cyjanowodór należy przechowywać w oryginalnych, właściwie oznakowanych opakowaniach. Do przechowywania cyjanowodoru używa się hermetycznych zbiorników, butli i cystern. Opakowania te powinny być napełnione do maksymalnie 90% objętości. Opakowania z cyjanowodorem powinny znajdować się w magazynie cieczy palnych, toksycznych, wyposażonym w instalację wentylacyjną i elektryczną w wykonaniu przeciwwybuchowym, na twardym, nieprzepuszczalnym podłożu. Magazyny cyjanowodoru powinny znajdować się w znacznej odległości od instalacji wodnych i kanalizacyjnych. Panować powinna w nich temperatura od 1 do 20ºCelsjusza. Na terenie magazynu w którym magazynowany jest cyjanowodór nie należy spożywać żywności, palić, używać otwartego ognia i narzędzi iskrzących. Szczegółowe zasady magazynowania cyjanowodoru określone są w normie PN-89/C-81400. Magazyny w których przechowywany jest cyjanowodór powinny być zamykane. Dzieci i inne osoby postronne nie powinny mieć do nich dostępu. Stanowiska pracy na których ma miejsce kontakt z cyjanowodorem powinny być dobrze wentylowane. W magazynach w których przechowywany jest cyjanowodór powinny być zamontowane czujniki sygnalizujace jego wyciek.

Jeśli cyjanowodór przechowywany jest w butlach to powinny być one zabezpieczone przed upadkiem. Kontenery z butlami nie powinny być umieszczane obok siebie. Butle z cyjanowodorem nie powinny być transportowane poprzez toczenie w pozycji leżącej. Puste butle powinny być poddawane takim samym środkom ostrożności jak butle pełne.

Transport cyjanowodoru

Cyjanowodór powinien być transportowany wyłącznie przez odpowiednio wyszkolonego kierowcę posiadającego maską z filtrem i osobisty detektor cyjanowodoru. Przy transporcie cyjanowodoru należy przestrzegać przepisów ADR. ADR to międzynarodowa konwencja dotycząca drogowego transportu ładunków niebezpiecznych.

Jak zmniejszyć ryzyko związane ze stosowaniem cyjanowodoru?

Osoby mające do czynienia z cyjanowodorem (przechowywanie, transportowanie, stosowanie) powinny być wyposażone w odpowiednie środki ochrony indywidualnej chroniące przed cyjanowodorem. Ręce powinny być chronione przez rękawice. Rękawice powinny spełniać wymagania normy PN-EN 374-3:2004 (U). Oczy powinny być chronione przez okulary ochronne umieszczone w szczelnej obudowie. Okulary ochronne powinny spełniać wymagania normy PN-EN 166:2002 (U). Za równo obudowa okularów jaki i rękawice ochronne powinny być zbudowane z materiału odpornego na działanie cyjanowodoru. Drogi oddechowe osób pracujących w atmosferze zawierającej pary cyjanowodoru powinny być chronione osłonami z filtrem cząsteczkowym oznaczonym kolorem białym i symbolem P2, filtrem gazowym oznaczonym kolorem szarym i literą B. Sprzęt chroniący drogi oddechowe powinien spełniać wymagania normy PN-EN 141:2002. Przed przystąpiniem do pracy należy sprawdzić date ważności filtrów i upewnić się, ze posiadamy wystarczającą ilość filtrów zapasowych. Całe ciało powinno być chronione przez ubranie ochronne ze zwartej tkaniny takie jak na przykład fartuchy ochronne.

Przed przystąpieniem do stosowania cyjanowodoru należy dokładnie sprawdzić stan odzieży ochronnej. Należy sprawdzić szczelność rękawic i masek ochronnych stosowanych w trakcie fumigacji. Osoby dokonujące fumigacji przy pomocy cyjanowodorem powinny być wyposażone w osobisty detektor cyjanowodoru.

Zarówno przed jak i w trakcie aplikacji cyjanowodoru należy zachować strefę ochronną o promieniu 2 metrów wokół poddawanego fumigacji obiektu. Obiekty w którch dokonywana jest fumigacja cyjanowodorem powinny być odpowiednio oznaczone. Na ich terenie powinna znajdować się tablica z symbolem czaszki, Informacja o zakazie wstępu i zastosowaniu cyjanowodoru, oraz informacje natemat daty i godziny wprowadzenia gazu, czasu ekspozycji, czasu odwietrzania, daty i godziny udostępnienia obiektu oraz imię i dane kontaktowe kierownika fumigacji. Aplikacja cyjanowodoru powinna nastapic nie później niż 5 godzin przed zachodem słońca, a odwietrzanie powinno nastapić nie później iż 2 godziny przed zachodem słońca. Przed fumigacją należy śledzić prognozę pogody i wziąć ją pod uwagę przy podejmowaniu decyzji o terminie fumigacji cyjanowodorem. Przed przystąpieniem do pracy należy podjąć działania ułatwiające przeprowadzenie ewentualnej pomocy osobie zatrutej cyjanowodorem. Należy zlokalizować najblizsze dostępne dla fumigatorów ujęcie wody pitnej. Fumigator powinien posiadać apteczkę pierwszej pomocy wyposażonej w niezbędne do udzielenia pierwszej pomocy leki. Odpowiednio wyposażona apteczka osoby dokonujacej fukigacji powinna posiadać na swoim wyposażeniu odtrutki, resuscytator i aparat oddechowy.

Przepisy prawne dotyczące cyjanowodoru

Używanie cyjanowodoru reguluje wiele ustaw, rozporządzeń i innych przepisów. Najważniejsze spośród tych przepisów to:

Ustawa o substancjach i preparatach chemicznych z dnia 11.01.2001 r. (Dz.U.11 poz.84; z późniejszymi zmianami)

Rozporządzenie w sprawie karty charakterystyki substancji niebezpiecznej i preparatu niebezpiecznego. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 3 lipca 2002 r. (Dz. U. Nr 140, poz. 1171) ze zmianą z dnia 14.12.2004 r. (Dz.U. 2 z 2005r. poz.2)

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 28.09.2005 r. w sprawie wykazu substancji niebezpiecznych wraz z ich klasyfikacją i oznakowaniem – ZAŁĄCZNIK (Dz.U.201 poz.1674), (29ATP).

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 2.09.2003r. w sprawie oznakowania opakowań substancji niebezpiecznych i preparatów niebezpiecznych (Dz. U. Nr 173, poz. 1679 z późniejszymi zmianami).

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 2.09.2003 r. w sprawie kryteriów i sposobu klasyfikacji substancji i preparatów chemicznych (Dz. U. Nr 171, poz. 1666 z późniejszymi zmianami).

Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29.11.2002 r. (Dz.U. Nr 217, poz. 1833) w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy ze zmianą z dnia 1.10.2005 r. (Dz.U. 212 poz.1769)

Ustawa z dnia 27.04.2001 r. o odpadach, (Dz.U.62 poz.628) oraz rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 27.09.2001r. w sprawie katalogu odpadów (Dz.U.112 poz.1206),

Ustawa z dnia 11 maja 2001 r. o opakowaniach i odpadach opakowaniowych. (Dz.U. 2001 nr 63 poz. 638)

Klasyfikacja towarów niebezpiecznych zgodnie z Umową Europejską dotyczącą międzynarodowego przewozu drogowego towarów niebezpiecznych (ADR).

Ustawa z dnia 28 października 2002 r. o przewozie drogowym towarów niebezpiecznych (Dz. U. 2002 nr 199 poz. 1671) z późniejszymi zmianami.

Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 26.09.1997r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U. 2003 nr 169 poz. 1650) z późniejszymi zmianami.

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 30.12.2004 roku w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy związanej z występowaniem w miejscu pracy czynników chemicznych (Dz. U. z 2005r. Nr 11, poz. 86).

Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 21.12.2005 r. w sprawie zasadniczych wymagań dla środków ochrony indywidualnej (Dz. U. Nr 259, poz. 2173).

Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 26.09.1997r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U. 2003 nr 169 poz. 1650) z późniejszymi zmianami.

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 30.12.2004 roku w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy związanej z występowaniem w miejscu pracy czynników chemicznych (Dz. U. z 2005r. Nr 11, poz. 86).

Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 21.12.2005 r. w sprawie zasadniczych wymagań dla środków ochrony indywidualnej (Dz. U. Nr 259, poz. 2173).