Archiwa autora: insektpol

kurtek mniejszy zwalczanie

Kurtek Mniejszy

Czym jest Kurtek mniejszy ?

Kurtek mniejszy (Molorchus minor) jest chrząszczem z rodziny kózkowatych.

Wygląd kurtka mniejszego

Wszystkie chrząszcze łączy to, że pierwsza spośród par ich skrzydeł została przekształcona w pokrywy. W przypadku chrząszczy często zdarza się, że pokrywy te ulegają różnego rodzaju modyfikacjom. Tak jest między innymi w przypadku kurtka mniejszego u którego pokrywy te uległy skróceniu.

Kurtek mniejszy nie jest jedynym gatunkiem kurtka w naszym kraju. Występuje u nas także kurtek mały, który jest od kurtka mniejszego mniejszy. Kurtek mały osiąga do 8 milimetrów długości, a kurtek mniejszy do 16 milimetrów długości.

Jak wspominaliśmy charakterystyczną, wyróżniającą cechą kurtka mniejszego jak również małego są pokrywy skrzydłowe, które są małe. Jednocześnie dobrze rozwinięte są skrzydła drugiej pary skrzydeł kurtków, co sprawia, że nie chowają się one całkowicie po pokrywami. Przykrywają one jedynie około połowy skrzydeł. Duże skrzydła przekładają się na dobre umiejętności lotów wśród kurtków, co ułatwia tym owadom ucieczkę przed napastnikami.

Krótkie pokrywy są charakterystycznymi cechami kurtków niemniej wyróżnić można jeszcze dwie charakterystyczne cechy tych owadów. Drugą charakterystyczną cechą kurtków są znajdujące się na udach tych zwierząt połyskujące zgrubienia, a trzecią wyjątkowo długie czułki tych chrząszczy. Szczególnie długie są czułki samców. Ich długość jest większa od reszty ciała tych owadów.

Różnice pomiędzy kurtkiem mniejszym i kurtkiem małym

Skoro mamy dwa różne gatunki różnic to zapewne różnią się one pomiędzy sobą. Jak wspominaliśmy istnieją pomiędzy nimi różnice jeśli chodzi rozmiary nie są to jednak jedyne różnice pomiędzy tymi owadami. Poszczególne gatunki kurtków różnią się od siebie również ubarwieniem. Barwy kurtka małego są mniej jaskrawe od barw kurtka mniejszego.

Gdzie występują kurtki ?

Za równo kurtek mały jak i kurtek mniejszy to owady bardzo pospolite. Kurtki występują w lasach. Najczęściej są to lasy iglaste niemniej kurtki mogą występować również w lasach mieszanych.

Osobniki dorosłe kurtków pojawiają się w maju. Życie upływa im głównie na dwóch czynnościach, a mianowicie na jedzeniu i kopulowaniu.

Co jedzą kurtki ?

Co zatem jedzą dorosłe kurtki? Ich głównym pożywieniem jest nektar oraz pyłki. Żerowanie kurtków odbywa się na różnych gatunkach kwiatów, ale najczęściej są to kwiaty zaliczane do różowatych lub baldaszkowatych.

Rozmnażanie się i rozwój kurtków

Kopulacja kurtków najczęściej odbywa się na cienkich gałązkach różnych gatunków drzew iglastych w tym zwłaszcza świerków niemniej kopulacja kurtków może odbywać się na różnym drewnie w tym nawet na drewnie już użytym do budowy.

Po kopulacji przychodzi czas na składanie jaj przez samice. Składane są one w szczelinach kory lub jeśli brakuje odpowiednich szczelin w spękaniach drewna.

Korytarze początkowo drążone są przez larwy kurtków w korze. Dopiero po przezimowaniu larwy zaczynają drążyć w bielu w którym żerują aż do lata. Latem kurtki sporządzają kolebki poczwarkowe w których na początku jesieni odbywa się przeobrażenie. Wnikliwy czytelnik zauważy, że pisaliśmy, że osobniki dorosłe pojawiają się w maju, a teraz piszemy, że przeobrażenie odbywa się jesienią. Jak to możliwe ? Dzieje się tak dlatego, że osobniki dorosłe nie opuszczają drewna po przeobrażeniu, ale pozostają w nim aż do wiosny roku następnego.

Kurtek mniejszy w domu

Jak wspominaliśmy kurtki czasami pojawiają się w domach. W tym momencie warto zadać sobie pytanie jak to się dzieje skoro larwy kurtków żerują w żywym drewnie, a osobniki dorosłe żywią się nektarem i pyłkiem kwiatów, które to znajdują się głównie na zewnątrz budynków. Jak każdy owad latający kurtek może wlecieć do domów przypadkiem, ale najczęściej trafia on do domów z drewnem opałowym z którego wylęgają się wcześniej pod wpływem ciepła.

 

kołatek uparty szkodnik drewna

Kołatek uparty

Kołatek uparty – kołatkowate

Kołatek uparty  znany tez jako kołatek mieszkaniowy jest gatunkiem chrząszczy z rodziny kołatkowatych.

Gdzie żyje kołatek uparty ?

Kołatek uparty występuje na terenie całej Europy, a poza nią spotykany jest również na Kaukazie, na Syberii i na Dalekim Wschodzie.

Jak wygląda kołatek uparty ?

Osobniki dorosłe kołatka upartego osiągają od 4 do 4,5 milimetrów długości.  Są barwy czarnobrunatnej. Czułki kołatka brunatnego są 11 członowe. Ostatnie trzy człony czułków samców są dużo dłuższe niż jest to w przypadku samic.

Co je kołatek uparty ?

Larwy kołatka upartego żerują w bielu porażonym przez grzyby.

Jak przebiega rozwój kołatka upartego ?

Samice kołatka upartego składają swoje jaja w szczelinach w drewnie oraz w otworach wylotowych pozostawionych przez poprzednie pokolenia kołatków upartych. W związku ze składaniem jaj w takich miejscach możliwy i dość częsty jest rozwój wielu pokoleń kołatka upartego w tym samym kawałku drewna. Przepoczwarzenie kołatka upartego następuje jesienią, ale postaci dorosłe pozostają wewnątrz kolebek poczwarkowych przez całą zimę i opuszczają je dopiero wiosną.

Zagrożenia ze strony kołatka upartego

Kołatek uparty rzadko atakuje drewno budowlane, ponieważ zamieszkuje on tylko drzewa, w których wcześniej występował grzyb a jego wilgotność jest większa niż 20%. Własnie dlatego nie niszczy on obiektów i budynków drewnianych.

mrzyk muzealny anthrenus museorum

Mrzyk Muzealny – występowanie, zagrożenia, metody zwalczania

Czym jest mrzyk muzealny

Mrzyk muzealny jest kosmopolitycznym chrząszczem zaliczanym do skórnikowatych. Skórnikowate to licząca około tysiąca gatunków rodzina niewielkich chrząszczy o wydłużonym, owalnym ciele i niewielkiej głowie. W Polsce występuje od 35 do 40 gatunków skórnikowatych. Na terenie Polski najpowszechniejszymi obok mrzyka muzealnego gatunkami skórnikowatych są szubak smirnowa, mrzyk dziewannowiec i skórek zbożowy. Dieta larw większości spośród gatunków skórnikowatych składa się z szczątków zwierząt, a osobników dorosłych z nektaru i pyłków.

Występowanie mrzyka muzealnego

Mrzyk muzealny występuje w całej paleoarktyce w tym również w Europie oraz na Bliskim i Dalekim Wschodzie. W Europie mrzyk muzealny występuje w Albanii, Austrii, Białorusi, Belgii, Bośni i Hercegowinie, Bułgarii, Chorwacji, Czechach, Danii kontynentalnej, Estonii, Finlandii, Francji kontynentalnej, Grecji kontynentalnej, Hiszpanii, Holandii, Liechtensteinie, Litwie, Luksemburgu, Łotwie, Macedonii, Mołdawii, Niemczech, Norwegii kontynentalnej, Obwodzie Kaliningradzkim, Portugalii kontynentalnej, Rumunii, Rosji, Sardynii, Słowacji, Słowenii, Szwajcarii, Szwecji, Ukrainie, Węgrzech, Wielkiej Brytanii i Włoszech kontynentalnych. W Polsce mrzyk muzealny występuje pospolicie.

Mrzyk muzealny często występuje w muzeach w których powoduje on bardzo wysokie straty zwłaszcza wśród zbiorów entomologicznych, księgozbiorów i wypchanych zwierząt. Szczególnie groźny jest on dla eksponatów suchych.

Żerowanie mrzyka muzealnego

Larwy mrzyka muzealnego żerują przede wszystkim w produktach zwierzęcych zawierających kreatynę takich jak futra, wełna, jedwab, skóry i wypchane zwierzęta. Rzadziej żerują na produktach roślinnych takich jak sucha mąka i kakao. Dość często  żeruje on w zbiorach bibliotecznych i muzealnych powodując znaczne straty.

Osobniki dorosłe mrzyka muzealnego żywią się przede wszystkim pyłkiem i nektarem.

Morfologia mrzyka muzealnika

Larwy mrzyka muzealnika są żółte i włochate. Część grzbietowa ciała larwy mrzyka muzealnego jest brązowa. Czułki mrzyka muzealnika składają się z ośmiu segmentów. Na końcu odwłoka mrzyka muzealnego znajdują się trzy pęczki złotych włosów. Larwy mrzyka muzealnego osiągają do 4,5 milimetrów długości.

Osobniki dorosłe mrzyka muzealnika mają od 2 do 4 milimetrów długości. Wyposażone są w gryzące narządy gębowe i zaokrąglone oczy. Ich ciała są wypukłe. Osobniki dorosłe mrzyka muzealnego zwykle są brązowy lub czarne. Na stronie grzbietowej ciała chrząszcza mrzyka muzealnego znajdują się białe łuseczki. Przednie skrzydła mrzyka muzealnika są skórzaste i twarde. Tylne skrzydła mrzyka muzealnika są błoniaste.

Rozwój mrzyka muzealnika

Rozmnażanie się mrzyka muzealnika wewnątrz budynków najczęściej odbywa się pod wykładzinami, w garderobach, dookoła boazerii i w innych miejscach w których mrzyki muzealniki nie są niepokojone przez ludzi.

Pojedyncza samica mrzyka muzealnika składa od 20 do 50 kremowych jaj o długości wynoszącej około 0,5 milimetra. Jaja te składane są przez nią przez około 2 tygodni. Najczęściej składane ą one w szczelinach znajdujących się w pobliżu produktów będących pokarmem larw. Złożone jaja przyklejane są przez samicę do podłoża. Larwy wylegają się z jaj po upływie od 2 do 4 tygodni. Larwy mrzyka muzealnego osiągają od 4 do 5 milimetrów długości. Larwy mrzyka muzealnika wykazują silny światłowstręt. Zaniepokojone zwijają się w kulkę. Długość rozwoju larw mrzyka muzealnego uzależniona jest od warunków zewnętrznych spośród których najistotniejszy wpływ na długość ich rozwoju mają temperatura, wilgotność i dostępność pożywienia. W krajach naturalnego występowania mrzyka muzealnego larwy rozwijają się głównie na zewnątrz budynków w gniazdach ptaków, pająków i pszczół. Po ostatniej wylince w miejscu w którym rozwijała się larwa następuje przepoczwarzenie. Przepoczwarzenie mrzyka muzealnika trwa od 10 do 30 dni, a jego długość uzależniona jest od temperatury panującej w miejscu w którym ono następuje. Osobniki dorosłe mrzyka muzealnika żyją od 2 do 6 tygodni.

Wykrywanie mrzyka muzealnego

W miejscach w których bytuje mrzyk muzealny pozostawia po sobie drobny, brązowy pył po którym można rozpoznać jego obecność. O jego obecności świadczą również dokonywane przez niego zniszczenia.

Mrzyk muzealnik zwalczanie

Aby pozbyć się mrzyków muzealnych bardzo często stosuje się preparaty do fumigacji w postaci papierowych taśm, kartoników lub też naklejek nasączonych chlorpiryfosem lub dichlorfosem. Po za metodami chemicznymi zwalczania mrzyka muzealnika można także zastosować profesjonalne świece dymne. Zwalczanie mrzyków muzealników jest bardzo trudne i zazwyczaj wymaga dobrania odpowiedniej metody dezynsekcji w zależności od liczebności i miejsca występowania. Profesjonalnym zwalczaniem mrzyków muzealników zajmują się firmy pest control, które posiadają odpowiednie preparaty do tego typu zabiegów.

dezynsekcja akt

Dezynsekcja akt metodą beztlenową

Dezynsekcja akt

W niniejszym artykule zajmiemy się zagadnieniem dezynsekcji i dezynfekcji akt metodą beztlenową. Poznamy też najważniejsze zagrożenia mogące spowodować uszkodzenie lub zniszczenie akt. Szczególną uwagę zwrócimy na zagrożenia dla akt ze strony różnego rodzaju mikroorganizmów i owadów. Dowiemy się też jak wygląda konserwacja papieru, archiwizacja akt i konserwacja akt. Omówimy też kwestie dezynsekcji i dezynfekcji akt, dowiemy się jak wygląda odkażanie starych akt oraz odgrzybianie starych akt i jakie są środki do dezynsekcji akt i dezynfekcji akt.

Dezynsekcja akt to zwalczanie owadów zagrażających aktom, a dezynfekcja akt to zwalczanie mikroorganizmów w tym zwłaszcza grzybów zagrażających aktom. Mimo iż jest to całkowicie niepoprawne osoby korzystające z tych usług często używają jednego z tych terminów na obie ze wspomnianych usług. Nie ma w tym jednak nic dziwnego zwłaszcza, że często oba te działania przeprowadza się jednym zabiegiem.

Czym są akta ?

Aktami nazywamy grupę dokumentów o podobnej treści złączonych w jeden ciąg w celu łatwiejszego przechowywania. Akta mogą zawierać różnorodne materiały. Czynnikiem charakterystycznym dla akt jest fakt, że informacje w nich zawarte często są bardzo cenne, powinny być zachowane przez dłuższy czas, a ich utrata lub zniszczenie nierzadko byłoby niezwykle zgubne w skutkach. Nawet całkowicie przypadkowe i niezamierzone zniszczenie lub uszkodzenie akt nierzadko budzi podejrzenia, że zniszczenia nastąpiło celowo i miało na celu ukrycie niewygodnych dla kogoś informacji. Z tego powodu podejmowanych jest szereg działań mających na celu ochronę akt przed ich zniszczeniem lub uszkodzeniem. Z tego też powodu opracowano liczne metody dezynsekcji akt i metody dezynfekcji akt.

Co zagraża aktom ?

Istnieje wiele czynników mogących zaszkodzić aktom i spowodować ich uszkodzenie lub zniszczenie. Przede wszystkim są to warunki panujące w magazynach w których przechowywane są akta. W związku z tym należy zadbać aby w przechowywujących akta magazynach panowały odpowiednie warunki minimalizujące prawdopodobieństwo ich zniszczenia. W magazynach tych powinna panować odpowiednia temperatura i wilgotność powietrza. Powinno być w nich czysto. Odpowiednim poziomem czystości powinni cechować się również pracownicy odpowiedzialni za stan akt.

Sytuacje losowe

Przyczyną uszkodzenia akt bardzo często są zdarzenia losowe takie jak pożary, zalania i powodzie. Mimo iż zdarzenia te są zdarzeniami losowymi można im zapobiec lub przynajmniej zmniejszyć prawdopodobieństwo ich wystąpienia. Działania mające na celu zapobiegnięcie wystąpieniu wspomnianych zdarzeń losowych można podjąć już na etapie podejmowania decyzji na temat tego, gdzie przechowywane będą akta. Prawdopodobieństwo wystąpienia powodzi silnie uzależnione jest od miejsca. W niektórych miejscach są one rzadkie, w innych częste, w niektórych nie występują nigdy, a w niektórych są na tyle częste, że możemy być pewni że w nich wystąpią w ciągu kilku lat. Jeśli budynek w którym przechowywane są akta będzie znajdował się w odpowiednim miejscu możemy być pewni, że nigdy nie stanie się on ofiarą powodzi. Prawdopodobieństwo zalania akt można zmniejszyć projektując budynek w którym są one przechowywane aby pomieszczenie w którym przechowywane będą akta nie zostało zalane nawet w przypadku awarii instalacji hydraulicznej, a w przypadku już istniejących budynków poprzez umieszczenie akt w pomieszczeniach, które w przypadku awarii instalacji hydraulicznej nie zostaną zalane. Prawdopodobieństwo pożaru można zmniejszyć ogrzewając budynki w których przechowywane są akta z zewnętrznej sieci ciepłowniczej, budując je z ognioodpornych materiałów i dbając o odpowiednią ilość gaśnic w budynku. Doświadczenia z przeszłości uczą, że głównymi przyczynami zagrażających aktom pożarów są podpalenia, roboty remontowe, pozostawione w pobliżu łatwopalnych materiałów elektryczne urządzenia grzewcze, niedbalstwo i lekkomyślność pracowników oraz przeciążone lub uszkodzone instalacje elektryczne.

Owady i grzyby

Szczególnie dużym zagrożeniem dla akt są owady. Prawdopodobieństwo pojawienia się owadów szczególnie wysokie jest w miejscach w których panuje wysoka wilgotność powietrza i temperatura. Do miejsc w których przechowywane są akta owady najczęściej trafiają z nowymi aktami. Mogą też wlatywać przez okna i wchodzić przez wentylatory lub rury kanalizacyjne. Ustalenie częstotliwości z jaką owady przedostają się do akt każdą z tych dróg nie jest możliwe ponieważ ustalenie drogi którą konkretne owady trafiły do danego archiwum zwykle nie jest możliwe. Owady po przedostaniu się do archiwum często pozostają niezauważone przez dłuższy, nierzadko liczony w latach czas. Istnieje wiele gatunków owadów, których działalność może zagrażać aktom. Zaliczamy do nich miedzy innymi kołatka domowego, spuszczela pospolitego, żywiaka chlebowca, karaczana prusaka, rybika cukrowego i wyschlika grzebykorożego.

Jeszcze większym zagrożeniem dla akt od owadów są grzyby. Przedostają się one do akt z powietrza w którym pełno jest ich zarodników. Grzybami stanowiącymi największe zagrożenie dla akt są pleśnie. Cechują się one wyjątkowo szybkim tempem rozprzestrzeniania się i dużą wytrzymałością na niekorzystne warunki takie jak wysoka lub niska temperatura i obecność środków chemiczych. Zniszczenia w archiwach, a tym samym straty w aktach mogą być powodowane przez około 200 gatunków grzybów. Większość zniszczeń akt powodowanych jest jednak przez dwa rodzaje grzybów czyli Penicillum i Aspergillus. Te dwa gatunki grzybów odpowiadają za 60 % zniszczeń powodowanych w aktach przez grzyby. O zaatakowaniu akt przez grzyby świadczą białe, żółte, różowe, liliowe i brunatne plamy, przebarwienia, zapach stęchlizny i naloty na aktach, ścianach, regałach i innych elementach wyposażenia archiwum w którym przechowywane są akta. Pleśń stanowi zagrożenie nie tylko dla akt, lecz również dla osób, które często przebywają w pobliżu zaatakowanych przez grzyby akt.

Na szczęście istnieje szereg działań profilaktycznych, które można podjąć w celu zapobiegnięcia zniszczeniu akt przez owady lub grzyby. Przede wszystkim należy przechowywać akta w warunkach niesprzyjających rozwojowi owadów lub grzybów. Idealnym, choć rzadko stosowanym rozwiązaniem jest branie pod uwagę niebezpieczeństwa ze strony grzybów i owadów już podczas budowy budynku w którym przechowywane będą akta. W celu zapobiegnięcia pojawieniu się grzybów należy utrzymywać odpowiednią temperaturę i wilgotność w budynkach w których przechowujemy akta. Idealne warunki do przechowywania akt to wilgotność wynosząca 45 % i temperatura powietrza wynosząca 15 stopni Celsjusza. Bardzo istotna dla prawidłowego przechowywania akt jest też stabilność warunków w których będzie odbywało się ich przechowywanie. W celu zapewnienia tej stabilności pomieszczenia w których przechowywane są akta powinny być wyposażone w termohigrografy na bieżąco monitorujące wilgotność i temperaturę panujące w miejscu, w którym przechowywane są akta.

Pomieszczenia w których przechowywane są akta powinny tez być prawidłowo wentylowane. Regały, na których przechowywane są akta powinny znajdować się w odpowiedniej odległości od ścian. Największym zagrożeniem dla akt jest wilgoć dlatego właśnie na wilgoci powinniśmy w największym stopniu skupić się podejmując działania mające na celu uchronienie akt przed zniszczeniem.

Jak przebiega dezynsekcja beztlenowa akt

Metod którymi przeprowadzana jest dezynfekcja akt i dezynsekcja akt może być wiele niemniej najlepszą z nich jest dezynsekcja i dezynfekcja akt metodą beztlenową za pomocą generatorów azotu znana też jako dezynsekcja akt, dezynsekcja beztlenowa, dezynsekcja azotem dezynfekcja beztlenowa lub dezynfekcja beztlenowa. Jak przebiega dezynsekcja beztlenowa akt? Podczas tego procesu wykorzystywany jest fakt, że wszystkie owady potrzebują tlenu aby utrzymać się przy życiu. Owady pozbawione tlenu giną. W trakcie dezynsekcji beztlenowej akta umieszczane są w szczelnej, nieprzepuszczającej powietrza folii. Brzegi wspomnianej folii zgrzewane są za pomocą zgrzewarki. Następnie w folii umieszczane są zawory. Do tak przygotowanej folii podłączany jest generator azotu. Generator azotu z jednej strony dodaje czysty azot do wnętrza folii, a z drugiej usuwa z niej tlen. Z czasem zawartość tlenu wewnątrz folii spada aż do osiągnięcia stężenia wynoszącego od 0,1 % do 0,3%. Generatory azotu wbrew swojej nazwie nie wytwarzają azotu, lecz pobierają go z powietrza. Po tym jak stężenie tlenu wewnątrz folii osiągnie odpowiednio niską wartość zawory są zamykane na co najmniej 21 dni. Przy tak niskim, a jednocześnie długo utrzymującym się stężeniu tlenu wszystkie stadia rozwojowe owadów giną. Dezynsekcja akt metodą beztlenową posiada szereg zalet. Jest to metoda bezpieczna i ekologiczna ponieważ w jej trakcie nie są stosowane żadne środki chemiczne. Dezynsekcja beztlenowa akt jest też skuteczna i niezawodna. Owady z czasem uodparniają się na działanie chemikaliów, co sprawia, że stają się one coraz mniej skuteczne. Owady nie potrafią jednak uodpornić się na brak tlenu.

Przedsiębiorstwo corneco podczas dezynsekcji beztlenowej akt i dezynfekcji beztlenowej akt używa generatorów azotu produkowanych przez włoską firmę Barzagli Generatori specjalizującą się w tego rodzaju urządzeniach. W używanych przez naszą firmę generatorach azotu wykorzystywana jest metoda adsorpcji ciśnieniowej. Podczas zastosowania tej metody generowania azotu sprężone powietrze przepływa przez kolumnę adsorpcyjną zawierającą substancje adsorbującą pod postacią węglowego sita molekularnego. Sito to pochłania tlen, a jednocześnie przepuszcza azot. Adsorpcja tlenu trwa aż do nasycenia kolumny adsorpcyjnej. Po tym czasie konieczne jest zregenerowanie wspomnianej kolumny. Dzięki wyposażeniu będących na wyposażeniu firmy corneco generatorów azotu w dwie kolumny adsorpcyjne mogą one generować azot w sposób ciągły. Po nasyceniu jednej z kolumn adsopcyjnych następuje przełączenie zaworów i przekierowanie strumienia powietrza do drugiej kolumny. W tym samym czasie nasycona wcześniej kolumna adsorpcyjna ulega regeneracji, a konkretnie regenerowane jest jej sito molekularne. Obniżenie ciśnienia powietrza do wartości atmosferycznych powoduje usunięcie z kolumny do otoczenia tlenu i innych zanieczyszczeń. Generatory azotu służą nie tylko do dezynsekcji i dezynfekcji akt, ale również do dezynsekcji i dezynfekcji innego rodzaju archiwaliów, starodruków i tym podobnych. Nasza firma przy wykorzystaniu generatorów azotu oferuje usługi takie jak między innymi, dezynsekcja starych książek, odkażanie książek, dezynsekcja książek odkażanie starych książek, odgrzybianie starych książek, ochrona archiwaliów przed owadami, ochrona zabytkowych przedmiotów przed owadami, odgrzybianie książek, ochrona zabytkowych przedmiotów przed pleśnią, odgrzybianie książek, walka ze szkodnikami w bibliotece, odgrzybianie książek, zwalczanie spuszczela pospolitego, zwalczanie kołatka, zwalczanie karaczana prusaka, zwalczanie żywiaka chlebowca, zwalczanie wyschlika grzebykorożnego, zwalczanie rybika cukrowego i inne zadania powiązane ze zwalczaniem szkodników drewna, akt i archiwaliów oraz z ochroną archiwaliów, akt i ochroną drewnianych przedmiotów.

 

Ozonowanie Drewna

Czym jest ozon ?

Ozon to gaz będący jedną z odmian alotropowych tlenu. Cząsteczka ozonu składa się z trzech cząsteczek tlenu. Ozon ma przyjemny zapach przypominający zapach powietrza po burzy, ale przy wysokim stężeniu zapach ten jest ostry i drażniący. Ozon jest nietrwały i łatwo rozpuszcza się w wodzie.

Ozon a drewno

Wprowadzanie ozonu do drewna, wody lub powietrza nazywamy ozonowaniem. Podczas ozonowania ozon wchodzi w reakcje ze związkami organicznymi i powoduje ich degradacje. Ozon używany podczas ozonowania produkowany jest w generatorach ozonu. Ozonowanie drewna przeprowadzane jest w celu zwalczania grzybów i owadów żerujących w drewnie. Ozonowanie drewna to prosta, bezpieczna i skuteczna metoda zwalczania owadów żerujących w drewnie i grzybów. Ozonowanie drewna to stosunkowo nowa metoda. Przeprowadzane jest ono przede wszystkim w przypadku obiektów zabytkowych.

Jak przebiega dezynsekcja drewna za pomocą ozonu ?

Ozonowanie drewnianych obiektów przeprowadzane jest przy użyciu uszczelnienia z folii ogrodniczej. Ozonowany obiekt szczelnie opakowywany jest folią do której wtłaczany jest ozon produkowany w generatorach ozonu.

Kiedy nie należy przeprowadzać ozonowania drewna ?

Ozonowanie drewna nie powinno być przeprowadzane w przypadku obiektów polichromowanych, delikatnych i gumowych. Użycie Ozonu najlepiej sprawdza się w przypadku elementów wykonanych z czystego drewna.

Inne zastosowania ozonowania

Obok zwalczania grzybów i owadów w drewnie ozonowanie przeprowadzane jest również w celu miedzy innymi zwalczania roztoczy, alergenów i bakterii oraz usuwania nieprzyjemnych zapachów.

Ozonowanie często przeprowadzane jest również w pomieszczeniach inwentarskich takich jak stajnie, obory i kurniki, oraz magazyny warzyw i owoców i miejsca przetwarzania mięsa.

Niebezpieczeństwa związane z ozonowaniem

W dużych stężeniach ozon jest trujący i niebezpieczny dla człowieka. Z tego powodu miejsca w których przeprowadzane jest ozonowanie powinny być zabezpieczone przed osobami postronnymi. W trakcie dezynsekcji za pomocą ozonu należy też stosować detektory ozonu dzięki którym możliwe jest monitorowanie poziomu tego gazu.

gaz na korniki

Cyjanowodór

W dzisiejszym artykule zajmiemy się cyjanowodorem. Napiszemy czym jest cyjanowodór, kto odkrył cyjanowodór, w czym występuje cyjanowodór, jak produkowany jest cyjanowodór, jak wygląda proces andrussowa, jak wygląda proces BMA, jakie są zastosowania cyjanowodoru, jak pomóc osobie zatrutej cyjanowodorem, jakie przepisy regulują produkcje, oznakowanie i użytkowanie cyjanowodoru, jakie są skutki przedostania się cyjanowodoru do środowiska, jak magazynować cyjanowodór, jak gasić cyjanowodór, co zrobić żeby cyjanowodór się nie zapalił, jakie są laboratoryjne metody otrzymywania cyjanowodoru, jakie są przemysłowe metody otrzymywania cyjanowodoru i jakie są niebezpieczeństwa związane z cyjanowodorem.

Czym jest cyjanowodór

Cyjanowodór jest nieorganicznym związkiem chemicznym. Związkami nieorganicznymi nazywamy związki chemiczne niezawierające węgla. Tradycyjnie do tej grupy zaliczane są również najprostsze związki zawierające węgiel w tym między innymi cyjanowodór. Cyjanowodór zbudowany jest z trzech rodzajów pierwiastków: azotu, węgla i wodoru. Cyjanowodór to bezbarwna, silnie trująca lotna ciecz. Cyjanowodór posiada słabo wyczuwalny zapach podobny do zapachu gorzkich migdałów. Cyjanowodór połączony z wodą tworzy kwas cyjanowodorowy. Sole kwasu cyjanowodorowego nazywamy cyjankami. Cyjanowodór jest bardzo lotny i łatwo miesza się z alkoholami i z wodą. Spala się niebieskim płomieniem. Mieszanka par cyjanowodoru i powietrza tworzy mieszankę wybuchową. Temperatura topnienia cyjanowodoru wynosi 13,24°C. Temperatura wrzenia cyjanowodoru to 25,7°C. Temperatura zapłonu cyjanowodoru to 17,8°C, a temperatura samozapłonu 538°C. Dolna granica wybuchowości cyjanowodoru w mieszaninie z powietrzem to 5,6 % objętości powietrza, a górna 41 % objętości powietrza. W temperaturze pokojowej gęstość cyjanowodoru wynosi 0,687g/cm3. Cyjanowodór rozpuszcza się w wodzie, acetonie, alkoholu etylowym, chloroformie, benzenie i czterochlorku węgla. Wysokość stężenia cyjanowodoru, która jest wyczuwalna przy pomocy węchu jest kwestią indywidualną. W zależności od osoby może się ona wahać od 0,22 do 5,6 mg/m3. Podczas odparowywania cyjanowodór pobiera ciepło z otoczenia. W środowisku zasadowym dochodzi do polimeryzacji cyjanowodoru w trakcie której uwalniane jest ciepło.

Odkrycie cyjanowodoru

Cyjanowodór po raz pierwszy otrzymany został przez szwedzko-niemieckiego chemika i aptekarza Carla Wilchelma Scheelego. Miało to miejsce w 1782. Scheelemu nie udało się otrzymać czystego cyjanowodoru a jedynie roztwór tego gazu. Dopiero w roku 1815 czysty cyjanowodór wytworzył Jeseph Gay Lussac. Joseph Louis Gay-Lussac był francuskim fizykiem i chemikiem. Urodził się 6 grudnia 1778 roku w Saint-Léonard-de-Noblatur. Zmarł 9 maja 1850 roku w Paryżu. W wieku 30 lat został profesorem fizyki na Uniwersytecie w Sorbonie, a w wieku 31 lat profesorem chemii na Uniwersytecie École Polytechnique. Obok wytworzenia czystego cyjanowodoru do jego osiągnięć należy stworzenie praw dotyczących parowania i rozszerzalności cieczy oraz rozprężliwości cieplnej, rozszerzalności i objętości cieczy.

Występowanie cyjanowodoru w naturze

Cyjanowodór naturalnie występuje w:

  • pestkach moreli

  • pestkach brzoskwini

  • gorzkich migdałach

  • korze dzikiej wiśni

  • białej koniczynie

Metody otrzymywania cyjanowodoru

Istnieje wiele metod otrzymywania cyjanowodoru. Poniżej przedstawimy najpopularniejsze z nich.

Proces Andrussowa

Proces Andrussowa jest najważniejszą przemysłową metodą otrzymywania cyjanowodoru. Nazwa tego procesu pochodzi od Leonida Andrussowa, który w roku 1927 odkrył reakcje na której opiera się ten proces. W trakcie procesu Andrussowa metan reaguje z amoniakiem przy udziale tlenu z powietrza. Katalizatorem tej reakcji jest platyna lub jej stopy z irydem lub rodem. Najczęściej stosowanym w tej reakcji katalizatorem jest siatka ze stopu w 90 % składającego się z platyny, a w 10 % z rodu. Proces Andrussowa przeprowadzany jest w temperaturze przekraczającej 1000 °C. Powstające w trakcie tego procesu gazy poreakcyjne oczyszczane są z amoniaku przy pomocy roztworu siarczanu amonu i kwasu siarkowego. W kolejnym etapie tego procesu cyjanowodór absorbowany jest w wodzie zakwaszonej kwasem siarkowym. Z tego roztworu destylowany jest cyjanowodór. Proces Andrussowa to sprawdzona technologia zapewniająca dużą czystość otrzymywanego produktu. Pozwala też ona na długotrwałe wykorzystywanie tego samego katalizatora. Ze względu na podatność na zatrucie katalizatora w przypadku tej metody wymagana jest duża czystość surowca.

Proces BMA

Drugą popularną metodą otrzymywania cyjanowodoru jest BMA znane też jako proces Degussa. W trakcie tego procesu metan reaguje z amoniakiem w obecności katalizatora platynowego. W przeciwieństwie do procesu Andrussowa proces BMA to proces endotermiczny, co oznacza, że w jego trakcie konieczne jest dostarczanie ciepła. Jest to realizowane poprzez przepuszczanie surowców przez wiązki rur. Rury te wykonywane są ze spieczonego tlenku glinu. Od wewnątrz powlekane są one warstwą katalizatora. W trakcie procesu BMA mieszanina ogrzewana jest do temperatury przekraczającej 1200 °C. Oczyszczanie i destylowanie cyjanowodoru przebiega podobnie jak w przypadku procesu Andrussowa. Gazy poreakcyjne wydzielane w procesie BMA zawierają więcej siarkowodoru niż te, które wydzielane są w trakcie procesu Andrussowa co pozwala na zmniejszenie kosztów oczyszczania i destylowania.

Proces Shawinigan

Trzecim powszechnie stosowanym sposobem produkcji cyjanowodoru jest proces Shawinigan. W trakcie tego procesu amoniak reaguje z węglowodorami gazowymi (najczęściej propanem). Reakcja ta zachodzi w ogrzewanym elektrycznie złożu fluidalnym. Proces zachodzi w temperaturze wynoszącej powyżej 1500 °C, ale nie wymaga on użycia katalizatora ani aparatury do absorpcji amoniaku. Ze względu na wysokie zużycie energii elektrycznej proces ten stosowany jest na obszarach na których jest ona tania.

Piroliza węgla w piecu koksowniczym

Cyjanowodór jest jednym ze składników gazu koksowniczego. Powstaje jako produkt uboczny w trakcie pirolizy węgla w piecu koksowniczym. W m3 gazu koksowniczego występuje 1-2 gramy cyjanowodoru.

Laboratoryjne metody otrzymywania cyjanowodoru

Istnieje też kilka metod otrzymywania cyjanowodoru, które stosowane są wyłącznie w warunkach laboratoryjnych. Metody te to:

  • reakcje heksacyjanożelazianów lub cyjanków z silnymi kwasami

  • przepuszczanie par siarkowodoru nad stałym cyjankiem rtęci

  • ogrzewanie metanolu z amoniakiem

  • ogrzewanie acetonitrylu z amoniakiem

  • rozkład termiczny formamidu w podwyższonej temperaturze i przy obniżonym ciśnieniu.

Wykorzystanie cyjanowodoru w branży DDD

Cyjanowodór wykorzystywany jest w branży DDD. W branży tej wykorzystywana jest mieszanka składająca się z cyjanowodoru z niewielkim dodatkiem kwasu fosforowego i dwutlenku siarki działających jako stabilizator.

W branży DDD cyjanowodór wykorzystywany jest do zwalczania szkodników na terenie młynów, zakładów produkcji pasz lub makaronów, pustych magazynów, kurników, silosów magazynowych, kościołów, statków, jachtów i okrętów.

Cyjanowodór charakteryzuje się wysoką skutecznością cechuje się wysoką skutecznością w zwalczaniu wszystkich stadiów rozwojowych szkodników w tym również ich jaj. Doskonale penetruje fumigowany materiał. Dystrybucja cyjanowodoru w obiektach jest prosta nawet jeśli nie są one wyposażone w wymuszoną wentylacje. Dawkowanie cyjanowodoru jest takie samo bez wzgledu na temperaturę panującą w danym obiekcie z tym że minimalna temperatura w którym dokonywana jest fumigacja cyjanowodorem to 12 stopni Celsjusza.

Stosowany w branży DDD cyjanowodór może być dostarczany w róznego rodzaju opakowaniach. Są to między innymi:

  • Gazoszczelnie spawane puszki wypełnione porowatymi, tekturowymi krążkami i ciekłym cyjanowodorem

  • Butle o pojemności 50 litrów wykonane ze stali nierdzewnej i materiału kompozytowego. Butle napenione są przy pomocy pomp i transportowane w specjalnie zbudowanych w tym celu kontenerach.

Jednym ze szkodników, które mogą być zwalczane przy pomcy cyjanowodoru jest ptaszyniec kurzy. Fumigacja przy pomocy cyjanowodoru to skuteczna metoda zwalczania ptaszyńca kurzego w kurnikach. Ponieważ kurniki zazwyczaj nie są gazoszczelne przy zwalczaniu w nich ptaszyńca kurzego wykorzystuje się technologię namiotowania zwykle przy pomocy folii silosowej. Zwalczanie ptaszyńca kurzego przy pomocy cyjanowodoru jest dużo skuteczniejsze od innych metod deakaryzacji.

Przebieg fumigacji przy pomocy cyjanowodoru

Przed przeprowadzeniem fumigacji danego obiektu przedstawiciel zleceniodawcy oraz pracownik firmy DDD powinni współnie przeprowadzić kontrolę poddawanego fumigacji obiektu. Najlepiej jeśli kontrola ta nie będzie przeprowadzana bezpośrednio przed fumigacją, ale odpowiednio wcześniej. Na początek należy sprawdzić temperaturę i wilgotność panujące w danym obiekcie. Fumigacja cyjanowodorem nie powinna być przeprowadzana jeżeli temperatura powietrza nie przekracza 12 stopni Celsjusza lub jeśli wilgotność powietrza przekracza 80 %.

Kontrola powinna obejmować połączenia fumigowanego obiektu z innymi obiektami oraz siecią kanalizacyjną, wodociągową i drogową. Oprócz samego budynku kontrola powinna obejmować również jego otoczenie w tym zwłaszcza sprawdzenie czy w jego pobliżu znajdują się cieku lub zbiorniki wodne albo zabudowa mieszkalna.

W trakcie kontroli bardzo ważne jest zbadanie możliwość hermetyzacji obiektu. Kontrola ta powinna obejmować stan techniczny budynku, szczelność jego ścian oraz szczelność instalacji wodociągowych i elektrycznych. Należy też sprawdzić czy istnieje możliwość uszczelnienia drzwi, komina, okien i wentylacji znajdujących się w danym obiekcie. Należy też sprawdzić czy istnieje możliwość namiotowania obiektu przy pomocy folii.

Kontrola pozwala również na podjecie dezyzji co do ilości cyjanowodoru niezbędnego do przeprowadzenia fumigacji. Decyzja o ilości cyjanowodoru który zostanie użyty do fumigacji podejmowana jest na podstawie wymiarów zewnętrznych poddawanego fumigacji budynku.

Po przeprowadzeniu kontroli należy przygotowac budynek do fumigacji. Poddawane fumigacji obiekty powinny być puste. Wszelkiego rodzaju surowce i produkty powinny zostać przykryte folią lub jeśli nie będzie to możliwe zakryte folią gazoszczelną. Przed przystąpieniem do fumigacji obiekt który zostanie jej poddany, a także urządzenia, które w nim pozostaną powinny zostać wyczyszczone. Przyległe, niepoddane fumigacji obiekty powinny być przez cały czas gazowania poddawane odwietrzaniu.

Kolejnym etapem fumigacji cyjanowodorem jest uszczelnienie fumigowanego obiektu. Miejscami krytycznymi z punkty widzenia fumigacji są okna, drzwi, szyby, przejścia prowadzace do niepoddanych fumigacji części obiektu, wentylacja, rury wodociągowe i rury kanalizacyjne. Po zakończeniu uszczelniania jedynym nieuszczelnionym miejscem pozostaje wejście główne. Obiekt opuszczaja osoby nieupoważnione, a klucze do obiektu przekazywane są kierownikowi fumigacji.

Po zakończeniu uszczelniania należy jeszcze raz skontrolować obiekt, który poddawany będzie fumigacji. W trakcie tej kontroli należy skontrolować uszczelnienie obiektu, upewnić się ze wewnatrz obiektu nie ma ludzi ani zwierząt, zamknąć i odłączyć dopływ gazu i wody i odpowiednio oznaczyć obiekt poddawany fumigacji.

Po ostateczniej kontroli obiektu rozpoczyna się właściwe gazowanie obiektu. Przebieg gazowania uzależniony jest od tego, czy cyjanowodór aplikowany jest z puszek czy też z butli.

W przypadku przeprowadzenia fumigacji przy pomocy cyjanowodoru z puszek zabieg powinien być wyknywany przez przynajmniej trzech pracowników. Puszki układane są w jednym rzędzie. Pod puszkami umieszczane są papierowe lub foliowe podkładki. Po rozłożeniu rozpoczyna się otwieranie puszek. Otwierane są one przez dwie osoby z których jedna otwiera puszki, a druga wysypuje z nich ich zawartość. Puszki otwierane są w kolejności od położonych najdalej od wejścia do położonych najblizej wejścia. Po otworzeniu wszystkich puszek zamykane i uszczelniane są drzwi główne.

Fumigacja przy pomocy puszek to metoda wiążąca się ze sporym ryzykiem ponieważ w trakcie ich otwieranie przeprowadzający fumigacje pracownicy przebywają w miejscu w którym znajduje się cyjanowodór. Znacznie lepszą metodą jest fumigacja przy pomocy cyjanowodoru z butli. Oprócz zwiękzonego bezpieczeństwa zaletami tej metody jest szybsze osiągnięcie wymaganego stężenia, lepsze dotarcie do trudno dostępnych miejsc i brak odpadów.

Po przeprowadzeniu gazowania należy przeprowadzić odwietrzanie obiektu w którym odbywało się gazowanie.

Inne zastosowania cyjanowodoru

Oprócz zastosowań DDD cyjanowodór posiada też wiele innych zastosowań takich jak:

  • Produkcja metakrylanu metylu w przemyśle tworzyw sztucznych. Metakrylan metylu to organiczny związek chemiczny wykorzystywany do produkcji wypełnień stomatologicznych, farb lakierów i polimetakrylanu metylu (pleksiglasu)

  • produkcja cyjanku potasu

  • produkcja sodu

  • produkcja adyponitrylu

  • produkcja metioniny

  • produkcja chlorku cyjanu

  • produkcja kwasu nitrylotrioctowego

  • produkcja pestycydów triazynowych

  • Sole cyjanowodoru używane są w galwanizacji, przemysle metalurgicznym i analizie chemicznej

  • Cyjanowodór może być używany jako broń chemiczna. Używanie cyjanowodoru jako broni zakazane jest na mocy konwencji o zakazie broni chemicznej. Konwencja ta podpisana została 13 stycznia 1993 roku w Paryżu. Weszła w życie 29 kwietnia 1997 roku. Konwencja ta została podpisana i ratyfikowana przez większość państw świata.

Niebezpieczeństwa związane z cyjanowodorem

Cyjanowodór jest wyjątkowo toksyczny. Jego wdychanie może doprowadzić do zgonu. LD50 w przypadku cyjanowodoru wynosi 1,5 mg na kilogram masy ciała. LD50 to dawka powodująca śmierć połowy osobników poddanych działaniu danej substancji. LC50 cyjanowodoru wynosi 25 ppm. LC50 to stężenie substancji we wdychanym powietrzu powodujące śmierć połowy wdychających ją osób.

Mechanizm w jaki cyjanowodór doprowadza do zgonu wygląda następująco:

  • cyjanowodór wchłania się poprzez skórę, płuca i układ pokarmowy.

  • Cyjanowodór ulega dysocjacji w trakcie której powstają jony cyjankowe

  • Jony cyjankowe wiążą się z jonami Fe3+

  • Połączone jony hamują układ enzymatyczny oksydazy cytochromowej

  • Następuje zablokowanie przenoszenia tlenu z oksyhemoglobiny do tkanek

  • Pozbawione tlenu komórki w tkankach obumierają

Brak tlenu spowodowany zatruciem cyjanowodorem prowadzi do odruchowej stymulacji oddychania co skutkuje zwiększeniem ilości cyjanowodoru wnikającego do organizmu i szybka utratą swiadomości osób poddanych jego działaniu.

Osobom zatrutym cyjanowodorem podaje się azotyn sodu i azotyn izoamylu co wywołuje methemoglobinemie i przywraca transport tlenu do komórek.

Objawy zatrucia cyjanowodorem uzależnione są od dawki. Najczęściej występujące objawy to:

  • szum w uszach

  • ból głowy

  • przyśpieszenie i osłabienie tętna

  • duszność

  • wymioty

  • obniżenie ciśnienia

  • śpiączka

  • osłabienie

  • drżenie mięśni

  • zaczerwienienie spojówek

  • ból oczu

  • uczucie pieczenia w nosie, gardle i oczach

  • czerwone zabarwienie skóry

  • sinica

  • przyśpieszenie i pogłębienie oddechów

  • utrata przytomności

  • drgawki

  • obrzęk płuc

  • zatrzymanie oddechu i śmierć

To po jakim czasie od zatrucia cyjanowodorem następuje śmierć uzależnione jest od stężenia tego gazu. Przy stężeniu wynoszącym 130 mg/m3 śmierć następuje w ciągu godziny. Stężenie cyjanowodoru wynoszące 200-300 mg/m3 powoduje natychmiastowy zgon.

Nie tylko wdychanie cyjanowodoru jest niebezpieczne. Również skażenie skóry cyjanowodorem jest niebezpieczne dla życia i zdrowia Skażenie skóry cyjanowodorem powoduje zaczerwienienie i piekący ból. Skażenie skaleczonej skóry może spowodować natychmiastową śmierć.

Skażenie oczu cyjanowodorem powoduje oparzenie rogówki, spojówek i powiek.

Cyjanowodór, który dostał się do organizmu drogą pokarmową może wywołać piorunującą postać zatrucia, zapaść, utratę przytomności, drgawki, śmierć. Objawy występują kilka godzin po posiłku. U osób, które przeżyły zatrucie pokarmowe cyjanowodorem nie zaobserwowano długotrwałych skutków zatrucia.

Długotrwałe przebywanie w miejscu, w którym stężenie cyjanowodoru w powietrzu wynosi 4-13 mg/m3 prowadzi do przewlekłego zatrucia cyjanowodorem. Objawami przewlekłego zatrucia cyjanowodorem są:

  • bóle i zawroty głowy

  • osłabienie

  • zwiększenie zawartości hemoglobiny we krwi

  • duszność wysiłkowa

  • zaczerwienienie gardła

  • wymioty

  • rumieniowe zmiany skóry

  • powiększenie tarczycy

Pierwsza pomoc w zatruciach cyjanowodorem

Lekami stosowanymi w zatruciach cyjanowodorem są:

  • glukoza 40 % w ampułkach

  • hydrokortyzon

  • węgiel aktywny

Odtrutkami stosowanymi w zatruciach cyjanowodorem są:

  • azotyn amylu (Amylium nitrosum) w ampułkach,

  • azotyn sodu (Natrium nitrosum) w ampułkach. Azotyn sodu to sól kwasu azotowego i sodu. Ten nieorganiczny związek chemiczny często stosowany jest jako dodatek konserwujący do żywności i substrat przy produkcji barwników. Substancja ta oznaczana jest symbolem E250

  • tiosiarczan sodu (30%) w ampułkach po 50 m. Tiosarczan sodu to sól sodu i nietrwałego kwasu tiosiarkowego. Używany jest on do usuwania chloru po bieleniu zbijania ilości chloru w basenie i w analizie chemicznej. W temperaturze pokojowej tiosarczan sodu jest białym i bezwonnym krystalicznym ciałem stałym

  • cyanokit zawierający hydroksykobalaminę. Hydroksykobalamina łączy się z cyjanowodorem w wyniku czego powstaje cyjanokobalamina. Cyjanokobalamina to nietoksyczna substancja wydalana razem z moczem i zabarwiajaca go na czerwono.

Leczenie zatrucia cyjanowodorem polega na odblokowaniu oksydazy cytochromu przez wiązanie cyjanu z methemoglobiną wywołaną podaniem tlenu i leków methemoglobinotwórczych. Zabrudzona cyjanowodorem odzież i sprzęt powinny zostać umieszczone w odpowiednim pojemniku i poddane utylizacji.

W dalszej części artykułu opiszemy metody leczenia zatruć cyjanowodorem w zależności od sytuacji. Bez względu na sytuacje w przypadku zatrucia cyjanowodorem zawsze należy bezzwłocznie zapewnić pomoc medyczną. Osony udzielające pomocy medycznej powinny jej udzielać w taki sposób aby chronić za równo siebie jak i osoby poszkodowane przed dodatkowym narażeniem na działanie cyjanowodoru.

Zatrucie inhalacyjne

Osoba przytomna
Pierwsza pomoc przedlekarska:
Pierwszą czynnością, którą należy podjąć w przypadku inhalacyjnego zatrucia cyjanowodorem jest wyniesienie zatrutej osoby z miejsca, w którym cyjanowodór jest obecny w powietrzu. Ratownicy powinni być wyposażeni w ochronę dróg oddechowych zapewniającą dopływ świeżego powietrza oraz być połączeni liną. Jeśli sprzęt zapewniający ochronę dróg oddechowych nie jest dostępny, a sytuacja wymaga szybkiej interwencji czas przebywania w miejscu skażonym cyjanowodorem musi być ograniczony do czasu trwania zatrzymania oddechu.

Po wyniesieniu należy ułożyć ją w wygodnej pozycji, zapewnić spokój i całkowity bezruch oraz chronić przed utratą ciepła. Zatrutej osobie podaje się tlen z butli przez maską twarzową. Jeśli nastąpi pogłębienie i przyśpieszenie oddechu połączone z bólem głowy i zawrotami należy rozgnieść ampułke azotany amylu zawiniętą w gazę i podać zatrutej cyjanowodorem osobie do wdychania przez 1-2 minuty. Nie należy podawać azotanu amylu osobom co do których nie ma pewności czy zatruły się cyjanowodorem (kwasem pruskim) lub cyjankami.
Pomoc lekarska:
Pomoc lekarska w inhalacyjnym zatruciu cyjanowodorem polega na

  • kontynuacji wspomagania oddychania tlenem. Jeśli dojdzie do zaburzeń oddechowych należy zaintubować chorego i kontynuować tlenoterapię.

  • Założeniu stałej drogi dożylnej i podaniu tiosiarczan sodu – 50 ml. Tiosiarczan sodu powinien być podawany powoli przez 10 minut.

  • Dożylnym podawaniu hydrokortyzonu (300-500 mg).

Leczenie nie powinno być przerywane podczas transportu pacjenta karetką reanimacyjną do szpitala lub ośrodka zatruć.

Nieprzytomny
Pierwsza pomoc przedlekarska:
Podobnie jak w przypadku osób przytomnych zatrutych inhalacyjnie cyjanowodorem pierwszą czynnością jest wyniesienie nieprzytomnego z miejsca zatrucia. Następnie należy ułożyć go w pozycji bocznej ustalonej. Pozycja ta zapobiega zapadaniu się języka na tylną ścianę gardła, co u osób nieprzytomnych może spowodować niedrożność dróg oddechowych i śmierć. Kolejną czynnością jest usunięcie z jamy ustnej ruchomych protez i innych ciał obcych. Wydzielinę z nosa i jamy ustnej należy odessać strzykawką przez cewnik. W dalszej kolejności należy wlać azotyn amylu z ampułki do worka samorozprężalnego aparatu typu AMBU i podawać razem z tlenem aż do przybycia lekarza. Nie należy podawać azotynu amylu jeśli nie mamy pewności, że utrata przytomności wywołana jest cyjanowodorem lub cyjankami.
Pomoc lekarska:

Pomoc lekarska w inhalacyjnym zatruciu cyjanowodorem polega na

  • kontynuacji wspomagania oddychania tlenem przy pomocy samorozprężalnego aparatu typu AMBU. Jeśli dojdzie do zaburzeń oddechowych należy zaintubować chorego i kontynuować tlenoterapię. Nie naeży stosowac oddychania usta-usta ponieważ moze ono doprowadzić do zatrucia się cyjanowodorem osoby ratującej zatrutego.

  • Założeniu stałej drogi dożylnej i podaniu tiosiarczan sodu – 50 ml, powoli, przez 10 minut.

  • Dożylnym podawaniu hydrokortyzonu (300-500 mg).

Leczenie nie powinno być przerywane podczas transportu pacjenta karetką reanimacyjną do szpitala lub ośrodka zatruć.

Zatrucie drogą pokarmową

Pierwsza pomoc przedlekarska:
W przypadku zatrucia cyjanowodorem drogą pokarmową osobom przytomnym podaje się zawiesinę węgla(Carbo medicinalis) w ilości co najmniej 70 g w wodzie. Nie należy wywoływać wymiotów’ w przypadku zatrucia cyjanowodorem drogą pokarmową. Dalsze postępowanie jest takie same jak w przypadku zatrucia inhalacyjnego.
Pomoc lekarska:
Postępowanie jak w zatruciu inhalacyjnym.

Skażenie skóry

Osoba udzielająca pomocy osobie, której skóra została skażona cyjanowodorem musi nosić odpowiednią odzież ochronną (w tym rękawice).

Pierwsza pomoc przedlekarska:
Skórę skażoną cyjanowodorem należy jak najszybciej obficie spłukać bieżącą, letnią wodą. Jednocześnie należy zdejmować oblaną odzież. Nie należy stosować środków zobojętniających (alkalizujących). Na oparzenia wywołane cyjanowodorem nakłada się jałowy opatrunek. Postępowanie jak w zatruciu inhalacyjnym ze względu na szybkie wchłanianie cyjanowodoru przez skórę.
Pomoc lekarska:
Postępowanie jak w zatruciu inhalacyjnym.

Skażenie oczu

Pierwsza pomoc przedlekarska:
Oczu skażone cyjanowodorem należy przez 15 minut intensywnie płukać dużą ilością chłodnej wody. Osoby narażone na zatrucie cyjanowodorem powinny zostać pouczone w jaki sposób samodzielnie wykonywać płukanie oczu.
Pomoc lekarska:
Konieczna konsultacja okulistyczna.

Pożary wywoływane przez cyjanowodór

Cyjanowodór jest substancją skrajnie łatwopalną. Pary cyjanowodoru połączone z powietrzem tworzą mieszaniny wybuchowe. Zbiorniki cyjanowodoru narażone na działanie ognia lub wysokiej temperatury mogą eksplodować. Produktami spalania cyjanowodoru są również toksyczne gazy i dymy.

Środkami gaśniczymi stosowanymi w gaszeniu cyjanowodoru są:

gaśnice pianowe,

gaśnice proszkowe,

rozproszona woda,

dwutlenek węgla.

Niewielkie pożary cyjanowodoru należy gasić odpornymi na alkohol gaśnicami pianowymi. Duże pożary cyjanowodoru gaszone są przy pomocy rozproszonych prądów wody lub piany. Produkty spalania i pary strącane są przy pomocy rozproszonej wody. Nie należy polewać palącego się cyjanowodoru zwartymi strumieniami wody. Może to spowodować rozrzucenie palącego się cyjanowodoru, a tym samym rozprzestrzenianie pożaru. Zbiorniki narażone na działanie ognia lub wysokiej temperatury należy usunąć z zagrożonego obszaru, a jeżeli nie jest to możliwe należy schłodzić je wodą.

Niezamierzone przedostanie się cyjanowodoru do środowiska

W przypadku wydostania się cyjanowodoru do środowiska należy

  • ogłosić alarm,

  • odizolować skażony teren

  • Wyprowadzić osoby postronne w kierunku pod wiatr.

  • Odciąć źródło skażenia środowiska (uszczelnić uszkodzone opakowanie i umieścić w opakowaniu awaryjnym, zamknąć dopływ cieczy)

  • Wezwać specjalistyczne ekipy ratownicze.

  • Usunąć źródła zapłonu (ogłosić zakaz używania narzędzi iskrzących i palenia, ugasić otwarty ogień

  • Zabezpieczyć zbiorniki przed nagrzaniem

  • rozcieńczać pary rozproszonym strumieniem wody

  • miejsce w którym gromadzi się ciecz należy obwałować, a zebrany w ten sposób cyjanowodór odpompować. Jeśli ilość rozlanego cyjanowodoru jest niewielka należy przysypać ją niepalnym materiałem chłonnym i zebrać.

  • Zabezpieczyć studzienki ściekowe

Cyjanowodór neutralizowany jest przy pomocy 10 % roztworu wodorotlenku sodowego i 20 % roztworu siarczanu żelazowego. Substancje te należy zmieszać w stosunku 1:1. Cyjanowodór zbiera się mechanicznie do hermetycznych pojemników z twardego tworzywa sztucznego lub metalowych bębnów, zamykanych deklami za pomocą taśm. Do zbierania nie należy używać narzędzi nieiskrzących. Cyjanowodór za zgodą Wydziału Ochrony Środowiska Urzędu Wojewódzkiego można spalać w wyznaczonych miejscach, na metalowych tacach, małymi (5−10 kg) porcjami. Przed spaleniem należy zmieszać ciekły cyjanowodór mieszać z palnymi sorbentami roślinnymi.

Grunt skażony cyjanowodorem należy wymienić. Jeśli doszło do skażenia wód cyjanowodorem należy powiadomić o tym fakcie odpowiednie władze.

Osoby zwalczające cyjanowodór, który przedostał się do środowiska nie powinny dopuszczać do kontaktu cyjanowodoru ze swoim ciałem.

W tym celu stosuje się:

  • ubrania ochronne z tkanin powlekanych,

  • rękawice ochronne,

  • okulary ochronne w szczelnej obudowie,

  • ochrony dróg oddechowych. Używając ochron dróg oddechowych należy pamiętać, że czas ochronnego działania filtrów gazowych i cząsteczkowych jest ograniczony

Magazynowanie cyjanowodoru

Cyjanowodór należy przechowywać w oryginalnych, właściwie oznakowanych opakowaniach. Do przechowywania cyjanowodoru używa się hermetycznych zbiorników, butli i cystern. Opakowania te powinny być napełnione do maksymalnie 90% objętości. Opakowania z cyjanowodorem powinny znajdować się w magazynie cieczy palnych, toksycznych, wyposażonym w instalację wentylacyjną i elektryczną w wykonaniu przeciwwybuchowym, na twardym, nieprzepuszczalnym podłożu. Magazyny cyjanowodoru powinny znajdować się w znacznej odległości od instalacji wodnych i kanalizacyjnych. Panować powinna w nich temperatura od 1 do 20ºCelsjusza. Na terenie magazynu w którym magazynowany jest cyjanowodór nie należy spożywać żywności, palić, używać otwartego ognia i narzędzi iskrzących. Szczegółowe zasady magazynowania cyjanowodoru określone są w normie PN-89/C-81400. Magazyny w których przechowywany jest cyjanowodór powinny być zamykane. Dzieci i inne osoby postronne nie powinny mieć do nich dostępu. Stanowiska pracy na których ma miejsce kontakt z cyjanowodorem powinny być dobrze wentylowane. W magazynach w których przechowywany jest cyjanowodór powinny być zamontowane czujniki sygnalizujace jego wyciek.

Jeśli cyjanowodór przechowywany jest w butlach to powinny być one zabezpieczone przed upadkiem. Kontenery z butlami nie powinny być umieszczane obok siebie. Butle z cyjanowodorem nie powinny być transportowane poprzez toczenie w pozycji leżącej. Puste butle powinny być poddawane takim samym środkom ostrożności jak butle pełne.

Transport cyjanowodoru

Cyjanowodór powinien być transportowany wyłącznie przez odpowiednio wyszkolonego kierowcę posiadającego maską z filtrem i osobisty detektor cyjanowodoru. Przy transporcie cyjanowodoru należy przestrzegać przepisów ADR. ADR to międzynarodowa konwencja dotycząca drogowego transportu ładunków niebezpiecznych.

Jak zmniejszyć ryzyko związane ze stosowaniem cyjanowodoru?

Osoby mające do czynienia z cyjanowodorem (przechowywanie, transportowanie, stosowanie) powinny być wyposażone w odpowiednie środki ochrony indywidualnej chroniące przed cyjanowodorem. Ręce powinny być chronione przez rękawice. Rękawice powinny spełniać wymagania normy PN-EN 374-3:2004 (U). Oczy powinny być chronione przez okulary ochronne umieszczone w szczelnej obudowie. Okulary ochronne powinny spełniać wymagania normy PN-EN 166:2002 (U). Za równo obudowa okularów jaki i rękawice ochronne powinny być zbudowane z materiału odpornego na działanie cyjanowodoru. Drogi oddechowe osób pracujących w atmosferze zawierającej pary cyjanowodoru powinny być chronione osłonami z filtrem cząsteczkowym oznaczonym kolorem białym i symbolem P2, filtrem gazowym oznaczonym kolorem szarym i literą B. Sprzęt chroniący drogi oddechowe powinien spełniać wymagania normy PN-EN 141:2002. Przed przystąpiniem do pracy należy sprawdzić date ważności filtrów i upewnić się, ze posiadamy wystarczającą ilość filtrów zapasowych. Całe ciało powinno być chronione przez ubranie ochronne ze zwartej tkaniny takie jak na przykład fartuchy ochronne.

Przed przystąpieniem do stosowania cyjanowodoru należy dokładnie sprawdzić stan odzieży ochronnej. Należy sprawdzić szczelność rękawic i masek ochronnych stosowanych w trakcie fumigacji. Osoby dokonujące fumigacji przy pomocy cyjanowodorem powinny być wyposażone w osobisty detektor cyjanowodoru.

Zarówno przed jak i w trakcie aplikacji cyjanowodoru należy zachować strefę ochronną o promieniu 2 metrów wokół poddawanego fumigacji obiektu. Obiekty w którch dokonywana jest fumigacja cyjanowodorem powinny być odpowiednio oznaczone. Na ich terenie powinna znajdować się tablica z symbolem czaszki, Informacja o zakazie wstępu i zastosowaniu cyjanowodoru, oraz informacje natemat daty i godziny wprowadzenia gazu, czasu ekspozycji, czasu odwietrzania, daty i godziny udostępnienia obiektu oraz imię i dane kontaktowe kierownika fumigacji. Aplikacja cyjanowodoru powinna nastapic nie później niż 5 godzin przed zachodem słońca, a odwietrzanie powinno nastapić nie później iż 2 godziny przed zachodem słońca. Przed fumigacją należy śledzić prognozę pogody i wziąć ją pod uwagę przy podejmowaniu decyzji o terminie fumigacji cyjanowodorem. Przed przystąpieniem do pracy należy podjąć działania ułatwiające przeprowadzenie ewentualnej pomocy osobie zatrutej cyjanowodorem. Należy zlokalizować najblizsze dostępne dla fumigatorów ujęcie wody pitnej. Fumigator powinien posiadać apteczkę pierwszej pomocy wyposażonej w niezbędne do udzielenia pierwszej pomocy leki. Odpowiednio wyposażona apteczka osoby dokonujacej fukigacji powinna posiadać na swoim wyposażeniu odtrutki, resuscytator i aparat oddechowy.

Przepisy prawne dotyczące cyjanowodoru

Używanie cyjanowodoru reguluje wiele ustaw, rozporządzeń i innych przepisów. Najważniejsze spośród tych przepisów to:

Ustawa o substancjach i preparatach chemicznych z dnia 11.01.2001 r. (Dz.U.11 poz.84; z późniejszymi zmianami)

Rozporządzenie w sprawie karty charakterystyki substancji niebezpiecznej i preparatu niebezpiecznego. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 3 lipca 2002 r. (Dz. U. Nr 140, poz. 1171) ze zmianą z dnia 14.12.2004 r. (Dz.U. 2 z 2005r. poz.2)

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 28.09.2005 r. w sprawie wykazu substancji niebezpiecznych wraz z ich klasyfikacją i oznakowaniem – ZAŁĄCZNIK (Dz.U.201 poz.1674), (29ATP).

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 2.09.2003r. w sprawie oznakowania opakowań substancji niebezpiecznych i preparatów niebezpiecznych (Dz. U. Nr 173, poz. 1679 z późniejszymi zmianami).

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 2.09.2003 r. w sprawie kryteriów i sposobu klasyfikacji substancji i preparatów chemicznych (Dz. U. Nr 171, poz. 1666 z późniejszymi zmianami).

Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29.11.2002 r. (Dz.U. Nr 217, poz. 1833) w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy ze zmianą z dnia 1.10.2005 r. (Dz.U. 212 poz.1769)

Ustawa z dnia 27.04.2001 r. o odpadach, (Dz.U.62 poz.628) oraz rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 27.09.2001r. w sprawie katalogu odpadów (Dz.U.112 poz.1206),

Ustawa z dnia 11 maja 2001 r. o opakowaniach i odpadach opakowaniowych. (Dz.U. 2001 nr 63 poz. 638)

Klasyfikacja towarów niebezpiecznych zgodnie z Umową Europejską dotyczącą międzynarodowego przewozu drogowego towarów niebezpiecznych (ADR).

Ustawa z dnia 28 października 2002 r. o przewozie drogowym towarów niebezpiecznych (Dz. U. 2002 nr 199 poz. 1671) z późniejszymi zmianami.

Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 26.09.1997r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U. 2003 nr 169 poz. 1650) z późniejszymi zmianami.

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 30.12.2004 roku w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy związanej z występowaniem w miejscu pracy czynników chemicznych (Dz. U. z 2005r. Nr 11, poz. 86).

Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 21.12.2005 r. w sprawie zasadniczych wymagań dla środków ochrony indywidualnej (Dz. U. Nr 259, poz. 2173).

Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 26.09.1997r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U. 2003 nr 169 poz. 1650) z późniejszymi zmianami.

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 30.12.2004 roku w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy związanej z występowaniem w miejscu pracy czynników chemicznych (Dz. U. z 2005r. Nr 11, poz. 86).

Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 21.12.2005 r. w sprawie zasadniczych wymagań dla środków ochrony indywidualnej (Dz. U. Nr 259, poz. 2173).